Aplastic anemia ဆိုသည်မှာ အရိုးတွင်းခြင်ဆီမှ သွေးဆဲလ်များ လုံလောက်စွာမထုတ်လုပ်သည့်အခါ ဖြစ်ပွားသည့် ရှားပါး သွေးရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အရိုးတွင်းခြင်ဆီ ချို့ယွင်းမှု အမျိုးအစားတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရိုးတွင်းခြင်ဆီသည် သင်၏ အရိုးများ၏ အလယ်ဗဟိုတွင်ရှိသော ပျော့ပြောင်း၍ ရေမြုပ်နှင့်တူသည့် တစ်ရှူး ဖြစ်သည်။ ရိုးတွင်းခြင်ဆီရှိ ပင်မဆဲလ်များသည် အောက်ပါတို့ အပါအဝင် သွေးဆဲလ် အသစ်များ ထုတ်လုပ်ခြင်း လုပ်ဆောင်သည် သွေးနီဥ ဆဲလ်များ, သွေးဖြူဥများနှင့် သွေးဥမွှားများ.
Aplastic anemia ၏ အခြေခံများကို နားလည်နိုင်စေရန်နှင့် သင်၏ ခရီးစဉ်ကို ကူညီပေးနိုင်ရန် အတူတကွ by St. Jude™ အွန်လိုင်းရင်းမြစ်ရှိ အရင်းအမြစ်များကို ထပ်မံ လေ့လာရန် ဤဒီဗီဒီယိုကို ကြည့်ရှုပါ။
အများစုမှာ သွေးဆဲလ် အမျိုးအစား 3 မျိုးစလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိတတ်ပါသည် (pancytopenia)။ ၎င်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်မှာ-
Aplastic anemia သည် အသက်အရွယ်မရွေး ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ၎င်းသည် ပြင်းထန်ပြီး အသက်အန္တရာယ်ရှိသော သွေးရောဂါတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကုသမှုများတွင် သွေးသွင်းခြင်း၊ ဆေးဝါးများနှင့် ပင်မဆဲလ် (ရိုးတွင်းခြင်ဆီ) အစားထိုးခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
အရိုးတွင်းခြင်ဆီသည် သွေးဆဲလ်အမျိုးအစား အမျိုးမျိုးကို ထုတ်လုပ်သည်။ ရောဂါလက္ခဏာများသည် သွေးနီဥ၊ သွေးဖြူဥနှင့် သွေးဥမွှားအရေအတွက် နည်းပါးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။ သင့်ကလေး၏ လက္ခဏာများနှင့် ရောဂါ လက္ခဏာများသည် မည်သည့်သွေးဆဲလ်အမျိုးအစား ထိခိုက်ခံရသည်နှင့် ၎င်းတို့၏ အခြေအနေ၏ ပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်သည်။
သွေးဆဲလ် အရေအတွက်နည်းခြင်း အမျိုးအစား |
လက္ခဏာများနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများ |
|---|---|
သွေးနီဥဆဲလ်အရေအတွက် လျော့နည်းခြင်း (သွေးအားနည်းခြင်း (anemia)) |
|
သွေးဖြူဥနည်းခြင်း (leukopenia) နှင့် နျူထရိုဖီးလ် နည်းခြင်း (neutropenia) |
|
သွေးဥမွှားများအရေအတွက် နည်းပါးခြင်း (thrombocytopenia) |
|
Aplastic anemia ဆိုသည်မှာ ရိုးတွင်းခြင်ဆီ ချို့ယွင်းမှု အမျိုးအစားတစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။ ကိစ္စအများစုတွင် Aplastic anemia မွေးရာပါ မဟုတ်ပါ (မိဘထံမှ အမွေဆက်ခံခြင်းမဟုတ်ပါ)။ ၎င်းကို ရောဂါ ဝေဒနာ ဇာစ်မြစ် အတိအကျ မသိသည့် Aplastic anemia ဟုလည်း ခေါ်သည်။
ရရှိလာသော Aplastic anemia ရလဒ်သည် ကိုယ်ခံအားစနစ်၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းနှင့် အရိုးတွင်းခြင်ဆီရှိ သွေးဖွဲ့စည်းသည့် ပင်မဆဲလ်များ ပျက်စီးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုသို့ ဖြစ်လာသည့်အခါ ကိုယ်ခန္ဓာမှ သွေးဆဲလ် ထုတ်လုပ်မှု နည်းပါးလာပါသည်။ ကိုယ်ခံအားစနစ် ချို့ယွင်းရသည့် အကြောင်းရင်းကို မသိရှိရသေးပါ။
ရှားပါးစွာဖြင့် Aplastic anemia သည် ရောဂါ ကူးစက်မှု အချို့၊ အဆိပ်သင့် ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် ထိတွေ့မိခြင်း၊ အချို့ဆေးဝါးများ သောက်သုံးခြင်း သို့မဟုတ် ဓာတုကုထုံး သို့မဟုတ် ရောင်ခြည်ကုထုံးခံယူခြင်းတို့ကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
တစ်ခါတစ်ရံတွင် Aplastic anemia အား မိဘများမှ ကလေးငယ်များထံသို့ လက်ဆင့်ကမ်းပေးသည့် အရိုးတွင်းခြင်ဆီ ပျက်စီးမှု ရောဂါလက္ခဏာစုများအနေဖြင့် ရောဂါ ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။ Aplastic anemia ကို ဖြစ်စေနိုင်သော အမွေဆက်ခံထားသည့် ရောဂါများတွင် Fanconi anemia၊ Shwachman-Diamond syndrome၊ Dyskeratosis congenita၊ SAMD9 နဲ့ SAMD9L syndromes နှင့် အခြား ရှားပါး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ရောဂါအများအပြား ပါဝင်ပါသည်။ ထိုမျိုးရိုးအလိုက် ရရှိထားသော ပုံမှန်မဖြစ်မှုများအား ရရှိထားသည့် Aplastic anemia ထပ်ပို၍ ကုသရာတွင် ကွဲပြားမှု ရှိသည်။
အရိုးတွင်းခြင်ဆီတွင် သွေးဖွဲ့စည်းသည့် ပင်မဆဲလ်များရှိပြီး ၎င်းတို့သည် သွေးနီဥများ၊ သွေးဖြူဥများနှင့် သွေးဥမွှားများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။
Aplastic anemia သည် အလွန်ရှားပါးသည်။ ၎င်းသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် နှစ်စဉ် လူတစ်သန်းလျှင် 2 ဦးခန့်တွင်သာ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ အသက်အရွယ် အုပ်စုအားလုံးတွင် 600 ခန့်မှာ လူနာအသစ်များဖြစ်သည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်းတွင် သွေးကင်ဆာ သို့မဟုတ် မျိုးရိုးလိုက်သော အရိုးတွင်းခြင်ဆီ ချို့ယွင်းမှု ရောဂါများကဲ့သို့သော အခြားရောဂါများကို ဖယ်ရှားခြင်း ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ Aplastic anemia ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးသည်နှင့် ကုသမှုစတင်သည်။
Aplastic anemia ကို သင့်ကလေး၏ ဆေးမှတ်တမ်း၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုနှင့် ဓာတ်ခွဲခန်း စစ်ဆေးမှုများအပေါ် အခြေခံ၍ ရောဂါရှာဖွေသည်။ Aplastic anemia အတွက် ဓာတ်ခွဲ စစ်ဆေးမှုများတွင် အောက်ပါတို့ပါဝင်နိုင်သည်-
သင့်ကလေး၏ ပြင်းထန်သော Aplastic anemia သည် (တစ်ခါတစ်ရံတွင် "အလယ်အလတ်" ဟုရည်ညွှန်းသည့်) ပြင်းထန်မှုမရှိ၊ ပြင်းထန် သို့မဟုတ် အလွန် ပြင်းထန်နိုင်သည်။
သင့်ကလေးအတွက် သင့်တော်သောကုသမှုသည် Aplastic anemia ၏ အကြောင်းရင်းနှင့် ပြင်းထန်မှုနှင့် သင့်ကလေး၏ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များပေါ်တွင် မူတည်ပါသည်။ အခြေအနေ မပြင်းထန်ပါက၊ သင့်ကလေးသည် ကုသမှုမခံယူဘဲ ယင်းအစား ပုံမှန် သွေးစစ်ဆေးမှုများမှတစ်ဆင့် အနီးကပ် စောင့်ကြည့်ခံရနိုင်သည်။
Aplastic anemia အတွက် ကုသမှုများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်-
ကိုယ်ခန္ဓာ အစားထိုးကုသခြင်း (allogeneic transplant ) သည် HLA-ကိုက်ညီသည့် အလှူရှင် တစ်ဦးထံမှ ကျန်းမာသော ပင်မကလပ်စည်း ဆဲလ်များကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။ HLA (လူသား သွေးဖြူဥ ပဋိပစ္စည်းများ) များသည် ဆဲလ်မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ပရိုတင်းများဖြစ်သည်။ အောင်မြင်သော အရိုးတွင်းခြင်ဆီ အစားထိုးမှုအတွက် ဆရာဝန်များသည် အန္တရာယ်ရှိသော ကိုယ်ခံအားစနစ် တုံ့ပြန်မှုများနှင့် အစားထိုးခြင်းကို ငြင်းပယ်ခံရခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် ဤအမှတ်အသားများကို အလှူရှင်နှင့် လူနာအကြား ဂရုတစိုက် ကိုက်ညီအောင် လုပ်ဆောင်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ ကိုက်ညီသည့် မွေးချင်း မောင်နှမအချင်းချင်း အရိုးတွင်းခြင်ဆီ အလှူရှင်ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ပါက ထိုကုသနည်းကို အကြံပြုထားသည်။ မွေးချင်း မောင်နှမ တစ်ဦးသည် ကိုက်ညီမှုမရှိပါက သင့်ကလေးသည် ကိုယ်ခံအားနှိမ်နင်းသည့် ကုထုံးကို မတုံ့ပြန်ပါက သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော ရောဂါ ရှိပါက သွေးသား တော်စပ်မှု မရှိသော အလှူရှင်ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားနိုင်သည်။
ပင်မဆဲလ် အစားထိုးခြင်းသည် Aplastic anemia ကို တစ်သက်တာ ကုသပေးနိုင်သည်။ အစားထိုးခြင်းသည် လွယ်ကူသော လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုမဟုတ်ဘဲ ကိုယ်ခံအားစနစ် တုံ့ပြန်မှု၊ အလှူရှင်၏ ဆဲလ်များကို ငြင်းပယ်ခြင်း သို့မဟုတ် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်း အပါအဝင် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ ရှိနိုင်သည်။
သင့်ကလေးသည် ကိုယ်ခံအားစနစ်မှ ပင်မဆဲလ်များကို တိုက်ခိုက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် ဆေးဝါးများ ရရှိနိုင်ပါသည်။ ဤဆေးဝါးများတွင် ဆိုက်ကလိုစပိုရင်း (cyclosporine) နှင့် သွေးဖြူဥ ဆန့်ကျင်ပစ္စည်း ဂလိုဗျူလင် (antithymocyte globulin) (ATG) တို့ ပါဝင်သည်။ ဤကုထုံးအမျိုးအစားသည် အနည်းဆုံး 1 နှစ်ကြာ ကြာရှည်ခံသည်။
အစပိုင်းတွင် လူနာအများစုသည် ကိုယ်ခံအားနှိမ်နင်းသည့်ကုထုံးအပေါ် အပြုသဘောဆောင်သောတုံ့ပြန်မှုကို ပြသမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ သွေးအရေအတွက်နှင့် ဘဝ အရည်အသွေး တိုးတက်ကောင်းမွန်လာမည်။ သို့သော် လူနာ 3 ဦးလျှင် 1 ဦးခန့်သာ ရေရှည်တုံ့ပြန်မှုကို ပြသသည်။ ကိုယ်ခံအားနှိမ်နင်းသည့်ကုထုံးကို မတုံ့ပြန်သူများ သို့မဟုတ် ရောဂါပြန်လည်ဖြစ်ပွားသည့် လူနာများသည် ပင်မဆဲလ် အစားထိုးကုသမှု လိုအပ်မည်။
သင့်ကလေးသည် ကျန်းမာသော သွေးလှူရှင်ထံမှ သွေးနီဥ သို့မဟုတ် သွေးဥမွှားများကို သွေးသွင်းခြင်းဖြင့် လက်ခံရယူနိုင်ပါသည်။ ၎င်းကြောင့် ရောဂါလက္ခဏာများကို ကုသရာတွင် ကူညီနိုင်သော်လည်း ပျောက်ကင်းစေနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။
အချို့အခြေအနေများတွင် အယ်လ်ထရွမ်ဘိုပက်ဂ် (eltrombopag)၊ ရိုမီပလိုစတင် (romiplostim) သို့မဟုတ် ဖီလ်ဂရာစမင် (filgrastim) (G-CSF) ကဲ့သို့ ဆေးဝါးများသည် ခန္ဓာကိုယ်မှ သွေးဆဲလ်အသစ်များ ထုတ်လုပ်ရာမှာ အထောက်အကူပြုပြီး ပင်မဆဲလ် ထုတ်လုပ်မှုကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်ပါတယ်။ ထိုဆေးဝါးများကို Aplastic anemia ရှိသော ကလေးများတွင်သာ ရှားပါးစွာ ပေးလေ့ရှိသည်။
Aplastic anemia ရှိသော လူနာများသည် သွေးဖြူဥအရေအတွက် အလွန်နည်းပါးနိုင်ပြီး အသက်အန္တရာယ်ရှိသော ရောဂါပိုးများ ဝင်ရောက်နိုင်ခြေ မြင့်မားပါသည်။ ရောဂါပိုးဝင်နိုင်ခြေကို ကုသရန် သို့မဟုတ် လျှော့ချရန်အတွက် မှို (မှိုသတ်ဆေး)၊ ဗိုင်းရပ်စ် (ဗိုင်းရပ်စ် ပိုးသတ်ဆေး) သို့မဟုတ် ဘက်တီးရီးယား (ပဋိဇီဝဆေး) များကို သတ်ရန် ဆေးဝါးများ ပေးနိုင်ပါသည်။
ကုသမှုခံယူသူအများစုသည် Aplastic anemia မှ ပြန်လည် ကောင်းမွန်လာကြသည်။ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာမှုသည် အောက်ပါတို့အပေါ် မူတည်သည်-
ကုသခြင်း မရှိလျှင် aplastic anemia ကြောင့် အသက်အန္တရာယ် ရှိနိုင်ပါသည်။ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများတွင် ပြင်းထန်သော ပိုးဝင်ခြင်း၊ သွေးယိုခြင်းနှင့် သွေးအားနည်းခြင်းကြောင့် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများ ပျက်စီးခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ကုသခြင်းကို လျင်မြန်စွာ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် Aplastic anemia ရှိသော ကလေးများတွင် ငါးနှစ် အသက်ရှင်နှုန်းမှာ 90% ကျော်ရှိသည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ကုသမှုတွင် တိုးတက်မှုများနှင့်အတူ Aplastic anemia ရောဂါရှင် ကလေးငယ်များအတွက် ရေရှည်ရလဒ်များသည်လည်း စဉ်ဆက်မပြတ် တိုးတက်လျက်ရှိသည်။
Aplastic anemia ရှိသော ကလေးများသည် ဆေးရုံ သို့မဟုတ် ဆေးခန်းသို့ တစ်ပတ်လျှင် 2 ကြိမ် သို့မဟုတ် 3 ကြိမ်အထိ - မကြာခဏ ပြသရန် လိုအပ်ပါသည်။
သင့်ကလေးတွင် အောက်ပါအခြေအနေများ ရှိလျှင် ဆရာဝန်ထံသို့ ဖုန်းခေါ်ဆိုပါ-
လက်ကို မကြာခဏဆေးပါ၊ လူနာနေရာများကို သန့်ရှင်းစွာထားပြီး ရှုပ်ပွနေခြင်း မရှိအောင် ထားပါ၊ ဖျားနာနေသူများနှင့် ဝေးဝေးနေပါ။ သင့်ကလေး ရှောင်ကြဉ်သင့်သည်များ-
သင့်ကလေး၏ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေကို အခြားသူများက သိရှိကြောင်းနှင့် မတော်တဆမှု သို့မဟုတ် ဒဏ်ရာရမှု ဖြစ်ပွားပါက ဘာလုပ်ရမည်ကို သိရှိကြောင်း သေချာပါစေ။ သင့်ကလေး၏ ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိမှုနှင့် ၎င်းတို့သောက်သုံးသော ဆေးဝါးများအကြောင်း ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုပေးသူအားလုံးကို ပြောပြပါ။
အက်စပရင် (aspirin) သို့မဟုတ် အိုင်ဗျူပရိုဖင် (ibuprofen)(Motrin®၊ Advil®) ကဲ့သို့ ဆေးဝါးများသည် သွေးဥမွှားများ ကောင်းကောင်း အလုပ်မလုပ်နိုင်အောင် တားဆီးနိုင်ပါသည်။ လိုအပ်လျှင် ခေါင်းကိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် နာကျင်ကိုက်ခဲခြင်းတို့ အက်စီတမီနိုဖင် (acetaminophen) (Tylenol®) ပေးပါ။ သင့်စောင့်ရှောက်မှုအဖွဲ့သို့ ဦးစွာ မဆက်သွယ်ဘဲ ဖျားနာမှုအတွက် မည်သည့် ဆေးကိုမှ မပေးပါနှင့်။
သင့်ကလေးတွင် သွေးနီဥနည်းနေလျှင် ၎င်းတို့သည် ပို၍ မောပန်းလွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် အသက်ရှူကြပ်ခြင်းများ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ သင့်ကလေးသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများကို အလွန်အကျွံ မလုပ်မိစေရန် သေချာပါစေ။ သွေးဥမွှား အရေအတွက် နည်းနေသည့်အခါ သင့်ကလေးတွင် သွေးယိုနိုင်ခြေ ပိုများပါသည်။ သင့်ကလေးသည် ထိတွေ့နိုင်သည့် အားကစားများ၊ ကြမ်းတမ်းသော ကစားနည်းများနှင့် လဲကျခြင်း သို့မဟုတ် ဦးခေါင်း သို့မဟုတ် အစာအိမ်ဒဏ်ရာရရှိခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည့် လှုပ်ရှားမှုများကို ရှောင်ကြဉ်သင့်သည်။
သင့်ကလေးမှ အောက်ပါတို့ကို မလုပ်ဆောင်မီ စကားပြောဆိုပါ-
ကုသမှု စတင်ချိန်တွင် သင့်ကလေးသည် ကျောင်းကို ကိုယ်တိုင် တက်ရောက်နိုင်မည် မဟုတ်ပါ။ သို့မဟုတ် သင့်ကလေးတွင် အခြားအချိန်ဇယား သို့မဟုတ် အခြားစာသင်ခန်းဆိုင်ရာ ပြင်ဆင်ပေးမှုများ ရှိရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။
သင့်ကလေး၏ စောင့်ရှောက်မှုအဖွဲ့သည် သင့်ကလေး ရှောင်ရှားရန် လိုအပ်နိုင်သည့် လှုပ်ရှားမှုများအကြောင်း မေးခွန်းများကို ဖြေဆိုနိုင်ပါသည်။
—
ပြန်လည်သုံးသပ်သည့် ရက်စွဲ- မတ်လ 2026 ခုနှစ်
ပင်မဆဲလ် အစားထိုးကုသမှု (ရိုးတွင်းခြင်ဆီ အစားထိုးကုသမှု) ကို ကလေးဘဝကင်ဆာနှင့် သွေးရောဂါအချို့အတွက် ကုသမှုအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ ပင်မကလာပ်စည်း အစားထိုးကုသခြင်း (Stem cell transplant)အကြောင်းကို ပိုမိုလေ့လာပါ။
ANC နည်းပါးခြင်း (သွေးဖြူဥနည်းခြင်း) ဆိုသည်မှာ သွေးထဲတွင် သွေးဖြူဥများနည်းပါးနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ သွေးဖြူဥနည်းခြင်း သို့မဟုတ် "သွေးဆဲလ်အရေအတွက်" နည်းပါးခြင်းက ပိုးဝင်နိုင်ခြေကို မည်သို့မြင့်မားစေကြောင်း လေ့လာပါ။
သွေးအားနည်းရောဂါ (Anemia) ဆိုသည်မှာ သင့်ခန္ဓာကိုယ်တွင် ကျန်းမာသော သွေးနီဥဆဲလ်များ လုံလောက်စွာ မရှိသည့်အခါ ဖြစ်ပွားတတ်သော အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သွေးအားနည်းရောဂါ (Anemia) လက္ခဏာများနှင့် ကုသမှုများအကြောင်း လေ့လာပါ။