ကိုယ်ခံအားစနစ်သုံး ကုသမှုအပြီးတွင် ဖြစ်ပွားသော ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှုလွန်ကဲရောဂါစု (Cytokine Release Syndrome)

ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှုလွန်ကဲရောဂါစု (Cytokine Release Syndrome) ဆိုသည်မှာ ဘာလဲ။

ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှုလွန်ကဲရောဂါစု (Cytokine Release Syndrome) ဆိုသည်မှာ အထူးသဖြင့် တီဆဲလ်များ ပါဝင်ပတ်သက်နေသော အချို့သော ကိုယ်ခံအားစနစ်သုံး ကုသမှု၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးအနေဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ရောဂါလက္ခဏာများ စုစည်းမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ရောဂါစုသည် ကိုယ်ခံအားဆဲလ်များ နိုးကြွလာပြီး ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဆဲလ်အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ပေးသည့် ပရိုတင်းဓာတ် အမြောက်အမြား ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ အလွန်အကျွံ ထုတ်လွှတ်သည့်အခါတွင် ဖြစ်ပွားတတ်သည်- ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဆဲလ်အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ပေးသည့် ပရိုတင်းဓာတ်များသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ ကိုယ်ခံအားစနစ်တုံ့ပြန်မှုကို လမ်းညွှန်ပေးရန် ဆဲလ်ပို့ဆောင်သူများအဖြစ် လုပ်ဆောင်ပေးသည့် ပရိုတင်းဓာတ် အသေးစားလေးများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဆဲလ်အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ပေးသည့် ပရိုတင်းဓာတ် ပမာဏ မြင့်မားနေခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးတွင် ရောင်ရမ်းမှုများ တိုးမြှင့်ဖြစ်ပွားစေနိုင်ပါသည်။ ၎င်းသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး ကိုယ်ခန္ဓာဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းဆောင်တာ အမြောက်အမြားကို နှောင့်ယှက်နိုင်ပါသည်။ ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် CRS သည် ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ပျက်စီးခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်းကိုပင် ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။

CRS သည် ပုံမှန်အားဖြင့် အောက်ပါကုသမှုခံယူပြီးနောက် 3-14 ရက်အတွင်း ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်- တီ ဆဲလ် ကို အခြေခံထားသော ကိုယ်ခံအားစနစ်သုံး ကုသမှု။ ၎င်းသည် အဖျားတက်ခြင်းနှင့် တုပ်ကွေးကဲ့သို့သော ရောဂါလက္ခဏာများဖြင့် စတင်လေ့ရှိသော်လည်း လျင်မြန်စွာ ပိုမိုဆိုးရွားလာနိုင်ပြီး ပြင်းထန်သော ရောဂါဝေဒနာကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။

CRS ကို စီမံခန့်ခွဲရာတွင် ရောဂါလက္ခဏာများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် အထောက်အကူပြု ပြုစုကုသမှုများ ပေးခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ အချို့သော လူနာများသည် အထူးကြပ်မတ်ကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်နိုင်ပြီး ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှုကို လျှော့ချပေးသည့် ဆေးဝါးများ (ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို နှိမ်နှင်းပေးသော ဆေးဝါးများ) လိုအပ်နိုင်ပါသည်။

အန္တရာယ်ရှိနိုင်ခြေရှိသော လူနာများကို ကိုယ်ခံအားစနစ်သုံး ကုသမှု ပြီးနောက် တစ်လခန့်အထိ စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုသွားမည် ဖြစ်သည်။ ရောဂါလက္ခဏာများ ခံစားရသည့် လူနာများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် 1-2 ပတ်အတွင်း ပြန်လည်သက်သာလာလေ့ရှိသည်။ လူနာအများစုတွင် ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှုလွန်ကဲရောဂါစု (Cytokine Release Syndrome) ကြောင့် ရေရှည်ပြဿနာများ ခံစားရလေ့မရှိပါ။

ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှုလွန်ကဲရောဂါစု (Cytokine Release Syndrome) ၏ ရောဂါလက္ခဏာရပ်များ

CRS ၏ ရောဂါလက္ခဏာများသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ကျယ်ပြန့်စွာဖြစ်ပွားသော ကိုယ်ခံအားစနစ်တုံ့ပြန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်။ ကွဲပြားခြားနားသော ကိုယ်အင်္ဂါစနစ်များ ထိခိုက်နိုင်ပြီး ရောဂါလက္ခဏာအမျိုးမျိုး ပြသနိုင်ပါသည်။ အချို့သော အခြေအနေများတွင် CRS သည် နှလုံး၊ အဆုတ်၊ ကျောက်ကပ်၊ အသည်းနှင့် ဦးနှောက်လုပ်ငန်းဆောင်တာများ၌ အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသည့် ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။

CRS ရောဂါလက္ခဏာ အများအပြားသည် အခြားသော အကြောင်းအရင်းများကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ အာရုံကြောအဆိပ်သင့်ခြင်း နှင့် အခြားသော ကိုယ်ခံအားစနစ်သုံးကုထုံးများ၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများသည် CRS ရောဂါလက္ခဏာများ ရှိသည်ဖြစ်စေ၊ မရှိသည်ဖြစ်စေ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ ပြုစုကုသရေးအဖွဲ့သည် အကောင်းဆုံးကုသမှုအစီအစဉ်ကို ချမှတ်နိုင်ရန်အတွက် စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် လက္ခဏာများကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်းတို့ ပြုလုပ်ပါလိမ့်မည်။

ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှုလွန်ကဲရောဂါစု (Cytokine Release Syndrome) ဖြစ်ပွားစေသည့် အကြောင်းရင်းများ

ကင်ဆာကို တိုက်ဖျက်ရန် တီဆဲလ်များကို လှုံ့ဆော်ပေးသည့် ကိုယ်ခံအားစနစ်သုံး ကုသမှုဖြင့် ကုသပြီးနောက်တွင် ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှုလွန်ကဲရောဂါစု (Cytokine Release Syndrome) ဖြစ်ပွားတတ်သည်။ ဤကုထုံးများသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဆဲလ်အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ပေးသည့် ပရိုတင်းဓာတ်များ ထုတ်လွှတ်မှုကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့အပြားတွင် ကိုယ်ခံအားစနစ်ဆိုင်ရာ ရောင်ရမ်းမှုတုံ့ပြန်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

ကလေးသူငယ် ကင်ဆာရောဂါတွင် CRS နှင့် အများဆုံးဆက်စပ်နေသော ကိုယ်ခံအားစနစ်သုံးကုထုံးများ၌ ဘလင်နာတူမိုမက်ဘ် (Blinatumomab) နှင့် တီဆာဂျန်လကလူဆယ်လ် (Tisagenlecleucel) ပါဝင်သည်။

• ဘလင်နာတူမိုမက်ဘ် (Blinatumomab) (Blincyto®) ဆိုသည်မှာ တီ-ဆဲလ် နှစ်ဖက်ချိတ် အချက်ပေးစနစ် (BiTE) အမျိုးအစား ဖြစ်သည် ထုတ်ပေးသည့် ပဋိပစ္စည်းဟု ခေါ်ဆိုသည့် ကိုယ်ခံအားကုထုံး တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ဤဆေးဝါးသည် အချို့သော သွေးကင်ဆာဆဲလ်များပေါ်တွင် တွေ့ရတတ်သည့် CD19 ဟုခေါ်သော ပရိုတင်းဓာတ်ကို တီ-ဆဲလ်များက ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်စေခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။
• တီဆာဂျန်လကလူဆယ်လ် (Tisagenlecleucel) (Kymriah®) ဆိုသည်မှာ CAR တီ-ဆဲလ် ကိုယ်ခံအားစနစ်သုံး ကုထုံးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ထိုဆေးသည် "ခိုင်မဲရစ် အန်တီဂျင် လက်ခံကိရိယာ" (chimeric antigen receptors; CARs) ဟုခေါ်သော အထူးလက်ခံကိရိယာများ ရှိလာစေရန် တီ-ဆဲလ်များကို မျိုးဗီဇပြုပြင်ဖန်တီးခြင်းဖြင့် လုပ်ဆောင်သည်။ ဤလက်ခံဖမ်းယူပစ္စည်းများသည် တီ-ဆဲလ်များအနေဖြင့် ကင်ဆာဆဲလ်များကို မှတ်မိစေရန်နှင့် တိုက်ခိုက်နိုင်ရန် ကူညီပေးသည်။

လက်ရှိတွင် ကလေးသူငယ် ကင်ဆာရောဂါ၌ CAR တီ-ဆဲလ် ကိုယ်ခံအားစနစ်သုံး ကုထုံးကို အောက်ပါအခြေအနေရှိသော ကလေးများတွင် အများဆုံးအသုံးပြုလေ့ရှိသည် ရောဂါပြန်လည်ဖြစ်ပွားသော သို့မဟုတ် ဆေးယဉ်ပါးသော ပြင်းထန်သော လင့်ဖိုဘလက်စတစ် သွေးကင်ဆာ (Acute Lymphoblastic Leukemia) (ALL)။

ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှုလွန်ကဲရောဂါစု (Cytokine Release Syndrome) အတွက် ကုသမှု

CRS ကို စီမံခန့်ခွဲရာတွင် စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ဓာတ်ခွဲခန်းစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ သီးခြားလက္ခဏာများကို ကုသခြင်းနှင့် ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှုကို လျှော့ချပေးသည့် ဆေးဝါးများပေးခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ပြုစုကုသရေးအဖွဲ့သည် ရောဂါလက္ခဏာများ ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်းနှင့် ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ပျက်စီးမည့် အရိပ်အယောင်များကို စောင့်ကြည့်သွားမည် ဖြစ်သည်။ ကုသမှုများသည် ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှုလွန်ကဲရောဂါစု (Cytokine Release Syndrome) ၏ ပြင်းထန်မှုအဆင့် သို့မဟုတ် အဆင့်သတ်မှတ်ချက်ပေါ်တွင် မူတည်သည်။ ၎င်းတို့၏ ကင်ဆာနှင့်ပတ်သက်၍ ရောဂါပြန့်နှံ့မှု ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ကလေးများသည် ပိုမိုပြင်းထန်သည့် CRS ဖြစ်ပွားရန် အန္တရာယ် ပိုမိုမြင့်မားသည်။

ဓာတ်ခွဲခန်းစစ်ဆေးမှုများနှင့် ရောဂါလက္ခဏာကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်း

CRS ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေရှိသော လူနာများကို အထူးသဖြင့် ကိုယ်ခံအားစနစ်သုံးကုထုံး ခံယူပြီးနောက် ပထမဦးဆုံး သီတင်းပတ်များအတွင်း အနီးကပ် စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးသင့်သည်။ 

CRS အတွက် စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်းတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်-

• ခန္ဓာကိုယ် အပူချိန်
• အသက်ရှုနှုန်း
• သွေးဖိအား
• နှလုံးခုန်နှုန်း
• အောက်ဆီဂျင် ပမာဏ
• အာရုံကြောဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှု ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောစနစ် လုပ်ဆောင်ချက် ပြောင်းလဲမှုများကို စောင့်ကြည့်ရန်
• သွေးဆဲလ်အ‌ရေအတွက်များ၊ ဓာတ်ဆားဓာတ်များ၊ ကျောက်ကပ်နှင့် အသည်းလုပ်ဆောင်ချက်ပြညွှန်းကိန်းများ၊ ဆိုက်တိုကိုင်းများနှင့် အခြားသော ကိုယ်ခံအားလုပ်ဆောင်ချက် အမှတ်အသားများနှင့် ပိုးဝင်ခြင်း ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးခြင်း ကဲ့သို့သော ဓာတ်ခွဲခန်းစစ်ဆေးမှုများ

အထောက်အကူပြု စောင့်ရှောက်မှုနှင့် ရောဂါလက္ခဏာကို စီမံခန့်ခွဲခြင်း

CRS အတွက် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပြုစုကုသမှုသည် လူနာ၏ သီးခြားဖြစ်ပေါ်နေသော ရောဂါလက္ခဏာများကို စီမံခန့်ခွဲခြင်းအပေါ်တွင် အဓိကဗဟိုပြုသည်။ အချို့သော လူနာများသည် အထူးကြပ်မတ်ကုသဆောင်တွင် ပြုစုကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။

အထောက်အကူပြု ပြုစုကုသမှုတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်-

• IV အရည်များ သွင်းခြင်း
• အောက်ဆီဂျင် သို့မဟုတ် အသက်ရှူစက် အထောက်အပံ့ပေးခြင်း
• သွေးဖိအားကို ထိန်းညှိပေးသော ဆေးဝါးများ
• နှလုံးလုပ်ဆောင်ချက်ကို အထောက်အကူပြုသော ဆေးဝါးများ
• သွေးပစ္စည်းများအား သွင်းခြင်း
• ဆေးဝါးများ ပေးခြင်း သို့မဟုတ် ကျောက်ကပ်ဆေးခြင်း ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်ချက်ကို အထောက်အကူပြုရန်

အတက်ရောဖြစ်ပွားခြင်း မဖြစ်ပွားအောင် ကာကွယ်ခြင်း

ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောစနစ်ကို ထိခိုက်နိုင်ခြေရှိသောလူနာများတွင် ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို မြှင့်တင်ပေးသော ကုသမှုနှင့်အတူဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော အတက်ရောဂါအားကာကွယ်နိုင်ရန် လီဗီထီရက်စီတမ် (Levetiracetam) (Keppra®) ဆေးဖြင့် ကုသပေးနိုင်သည်။

ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှုကို လျှော့ချပေးသည့် ဆေးဝါးများ

ပြင်းထန်သော CRS ရှိသည့် လူနာများအား ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှုကို တန်ပြန်တားဆီးပေးသည့် ဆေးဝါးများဖြင့် ကုသပေးသည်။ ဤဆေးဝါးများတွင် သီးခြား ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဆဲလ်အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ပေးသည့် ပရိုတင်းဓာတ်များကို ပိတ်ဆို့ပေးသည့် ပစ်မှတ်ထားကုထုံးဆေးများသာမက ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ကိုယ်ခံအားစနစ်နှိမ်နှင်းသည့် ဆေးဝါးများလည်း ပါဝင်သည်။

အဖြစ်များသော ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဆဲလ်အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ပေးသည့် ပရိုတင်းဓာတ် ပစ်မှတ်တစ်ခုမှာ သွေးဖြူဥချင်း ဆက်သွယ်ပေးသော ခုခံအားဓာတ်ပရိုတင်း- 6 (IL-6) ဖြစ်သည်။ IL-6 ကို နှောင့်ယှက်တားဆီးရန် အများဆုံးအသုံးပြုသော ဆေးဝါးများမှာ တိုဆီလီဇူးမတ် (Tocilizumab) နှင့် ဆီလက္ကဆီးမတ် (Siltuximab)တို့ ဖြစ်ကြသည်။

ကော်တီကိုစတီးရွိုက်များ (Corticosteroids) ရောင်ရမ်းမှုနှင့် ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှုများကို လျှော့ချရန်အတွက် မီသိုင်းပရက်ဒနီဆိုလုံး (Methylprednisolone) သို့မဟုတ် ဒက်ဆာမီသေဇုန်း (Dexamethasone) ကဲ့သို့သော ဆေးဝါးများကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပြီး ၎င်းတို့သည် သီးခြား ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဆဲလ်အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ပေးသည့် ပရိုတင်းဓာတ်များကို တိုက်ရိုက်ပစ်မှတ်ထား တိုက်ဖျက်ခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံး၏ ခုခံအားစနစ်ကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ဖိနှိပ်ထိန်းချုပ်ပေးခြင်းကိုသာ လုပ်ဆောင်ပေးပါသည်။

ကိုယ်ခံအားစနစ်နှိမ်နှင်းသည့် ဆေးဝါးများသည် ကိုယ်ခံအားစနစ်သုံးကုထုံး၏ ကင်ဆာတိုက်ဖျက်ရေး အာနိသင်ကို နှောင့်ယှက်နိုင်ခြေရှိသည့်အပြင် အခြားသော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများလည်း ရှိသောကြောင့် ဤဆေးဝါးများကို အခြေအနေအားလုံးတွင် အသုံးပြုလေ့မရှိပါ။

ပြုစုကုသရေးအဖွဲ့သည် အကောင်းဆုံးကုသမှုအစီအစဉ်ကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် ရရှိနိုင်မည့် အကျိုးကျေးဇူးများနှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ဘေးအန္တရာယ်များကို အသေအချာ ချိန်ဆပါလိမ့်မည်။

ဆက်စပ်အကြောင်းအရာများ