Li-Fraumeni မျိုးရိုးလိုက်ကင်ဆာရောဂါလက္ခဏာစု (Li-Fraumeni Syndrome၊ LFS) သည် ရှားပါးသည့်အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရောဂါခံစားနေရသူတစ်ဦး၏ သက်တမ်းအတွင်း၌ ကင်ဆာရောဂါ တစ်မျိုး သို့မဟုတ် ထိုထက်ပို၍ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများပါသည်။ ၎င်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မိသားစုဝင်တစ်ဦးထံမှ မျိုးရိုးလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
LFS နှင့် ဆက်နွယ်နေသော အဖြစ်များသည့် ကင်ဆာများမှာ-
ဖြစ်ပွားမှုနည်းသော်လည်း Li-Fraumeni မျိုးရိုးလိုက်ကင်ဆာရောဂါလက္ခဏာစု (Li-Fraumeni Syndrome) ရှိသူများသည် အောက်ပါကင်ဆာအမျိုးအစားများကိုလည်း ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်-
LFS ကို 1969 ခုနှစ်တွင် Frederick Li၊ MD နှင့် Dr. Joseph Fraumeni၊ Jr., MD တို့မှ ကလေးနှင့် မိသားစုကင်ဆာများ (မိသားစုများတွင် ဖြစ်ပွားသော ကင်ဆာများ) ကို အမျိုးသားကင်ဆာအင်စတီကျုတွင် လေ့လာနေစဉ် ပထမဦးဆုံး စတင်သိရှိခဲ့ပါသည်။
Li-Fraumeni မျိုးရိုးလိုက်ကင်ဆာရောဂါလက္ခဏာစု (Li-Fraumeni Syndrome) ရှိသည့် ကလေးများအပေါ် သက်ရောက်နိုင်သည့် ကင်ဆာအမျိုးအစားများစွာ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်ပွားမည့် ကင်ဆာအမျိုးအစားကို ခန့်မှန်းရန် ခက်ခဲပါသည်။ ထိုကင်ဆာများ ဖြစ်ပွားမည့်အချိန်ကိုလည်း သိရှိနိုင်ရန်မှာ ခက်ခဲသည်။
Li-Fraumeni မျိုးရိုးလိုက်ကင်ဆာရောဂါလက္ခဏာစု (Li-Fraumeni Syndrome) သည် TP53ဟုခေါ်သော မျိုးရိုးဗီဇတွင် ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် အများဆုံးဖြစ်ပွားခြင်းဖြစ်သည်။ LFS ရှိသည့် မိသားစုများ၏ 70%တွင် TP53 မျိုးရိုးဗီဇ၌ ဗီဇပြောင်းလဲခြင်း ရှိပါသည်။ ဗီဇပြောင်းလဲခြင်းသည် မျိုးရိုးဗီဇ၏ မှန်ကန်စွာလုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို ဖယ်ရှားပစ်ပါသည်။ TP53 မျိုးရိုးဗီဇ၏ ပင်မလုပ်ငန်းတာဝန်တစ်ခုသည် ကင်ဆာရောဂါများ ဖြစ်ပွားခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
TP53 မျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုရှိသူတိုင်းတွင် ကင်ဆာရောဂါဖြစ်ပွားမည် မဟုတ်ပါ။ သို့သော်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေသည် ပုံမှန်လူဦးရေထက် သိသာစွာ မြင့်မားပါသည်။
လူတစ်ဦး၏ ဆေးကုသမှုမှတ်တမ်း သို့မဟုတ် ၎င်းတို့မိသားစု၏ ဆေးကုသမှုမှတ်တမ်းကို ကြည့်ရှုပြီးနောက် Li-Fraumeni မျိုးရိုးလိုက်ကင်ဆာရောဂါလက္ခဏာစု (Li-Fraumeni Syndrome) ကို သံသယရှိနိုင်ပါသည်။ ရောဂါမှတ်တမ်းတစ်ခု ရရှိစေရန်အတွက် ဆရာဝန် သို့မဟုတ် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးသည့် ပညာရှင်သည် လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ကျန်းမာရေး သို့မဟုတ် အခြားမိသားစုဝင်များ၏ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ မေးခွန်းများကို မေးမြန်းပါလိမ့်မည်။
မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာတိုင်ပင်ဆွေးနွေးသည့် ပညာရှင် သို့မဟုတ် ဆရာဝန်သည် ကင်ဆာရောဂါများ ဖြစ်ပွားဖူးသည့် မိသားစုဝင်များ၊ ကင်ဆာရောဂါ အမျိုးအစားများနှင့် ထိုရောဂါများဖြစ်ပွားသည့် အသက်အရွယ်တို့ကို မှတ်တမ်းယူပါမည်။ ထိုအချက်အလက်ကို ကြည့်ရှု၍ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးသည့်ပညာရှင် သို့မဟုတ် ဆရာဝန်သည် မိသားစုမျိုးရိုးတစ်ခုကိုဖန်တီးပြီး အောက်ပါအချက်များ ရှိ၊ မရှိကို စစ်ဆေးပါမည်-
LFS ရောဂါရှိသည်ဟု သံသယရှိပါက လူနာများသည် သွေးနမူနာရယူ၍ စစ်ဆေးပေးပို့မှုကို လုပ်ဆောင်ရန် ရွေးချယ်နိုင်ပါသည်။ စမ်းသပ်ခြင်းသည် အမြဲတမ်း ကိုယ်တိုင်ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့် ဖြစ်သည်။ ဆဲလ်များမှ DNA ကို သီးခြားဖယ်ထုတ်ပါမည်။ TP53 မျိုးဗီဇအား ဖြစ်နိုင်ချေရှိသည့် အမှားများ (မျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများဟုလည်း ခေါ်သည်) ရှိ၊ မရှိကို စစ်ဆေးပါမည်။ အကယ်၍ TP53 မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုကို တွေ့ရှိပါက မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာတိုင်ပင်ဆွေးနွေးသည့် ပညာရှင်သည် အခြားမိသားစုဝင်များလည်း စစ်ဆေးရန်အတွက် စဉ်းစားသင့်၊ မသင့်ကို သိရှိရန် မိသားစုနှင့်အတူ လုပ်ဆောင်ပါမည်။
နောက်တက်
လူတစ်ဦးတွင် အောက်ပါအချက်များအားလုံးရှိပါက ရိုးရိုး LFS ဟု ရောဂါရှာဖွေဖော်ထုတ်ပါသည်-
ပုံမှန်လိုအပ်ချက်စံနှုန်းများထက် ကျော်လွန်၍ ရောဂါရှိသည့် မိသားစုများကို ဖော်ထုတ်ရန် Li-Fraumeni မျိုးရိုးလိုက်ကင်ဆာရောဂါလက္ခဏာစု (Li-Fraumeni Syndrome) ၏ ဆေးလက်တွေ့ဆိုင်ရာ ရောဂါရှာဖွေခြင်းအတွက် အဆိုပြုထားသည့် နောက်ထပ်စံနှုန်းတစ်ခုကို Chompret Criteria ဟု ခေါ်ပါသည်။ လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် မိသားစုမှတ်တမ်းတွင် အောက်ပါ 3 ချက်၌ 1 ချက်နှင့် ကိုက်ညီပါက LFS ကို ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် TP53 မျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲခြင်းအား စမ်းသပ်ခြင်းကို လုပ်ဆောင်သင့်ပါသည်-
လက်ရှိအခြေအနေတွင် LFS နှင့် သက်ဆိုင်သည့် TP53 ဗီဇပြောင်းလဲမှုကို ပြုပြင်နိုင်သည့် နည်းလမ်းမရှိသေးပါ။ ပုံမှန်အားဖြင့် ရောဂါလက္ခဏာစုမှ ဖြစ်ပွားသောကင်ဆာများကို ကုသနိုင်ပါသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုထုံးကို ဖြစ်နိုင်ပါက ရှောင်ကြဉ်ရန် အကြံပြုထားပါသည်။
Li Fraumeni ရှိသူများကို ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သော လူနေမှုပုံစံတို့ကို လိုက်နာနေထိုင်ပြီး ပုံမှန်ကိုယ်ခန္ဓာစစ်ဆေးခြင်းနှင့် စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှုတို့ လုပ်ဆောင်ရန် အကြံပြုပါသည်။
ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သော လူနေမှုပုံစံအကျင့်တို့တွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်-
Li-Fraumeni မျိုးရိုးလိုက်ကင်ဆာရောဂါလက္ခဏာစု (Li-Fraumeni Syndrome) ရှိသူများသည် ကင်ဆာဖြစ်ကြောင်း အချက်ပြသည့် ရှေ့ပြေးရောဂါသွင်ပြင်များနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများကို နီးကပ်စွာစောင့်ကြည့်ပြီး ၎င်းတို့၏ဆရာဝန်သို့ ချက်ချင်းသတင်းပို့ပါ။ အဆိုပါ ရောဂါသွင်ပြင်များနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများမှာ-
Li-Fraumeni မျိုးရိုးလိုက်ကင်ဆာရောဂါလက္ခဏာစု (Li-Fraumeni Syndrome) ရှိသည့် ကလေးများ၏ မိဘများသည် နာမကျန်းဖြစ်ခြင်းဆိုင်ရာ ရှေ့ပြေးရောဂါသွင်ပြင်များနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများကို စောင့်ကြည့်သင့်ပြီး ပုံမှန်မဟုတ်သည့် တစ်စုံတစ်ရာဖြစ်ပွားပါက ဆေးကုသမှုခံယူသင့်ပါသည်။
LFS သံသယရှိသူများကို ၎င်းတို့၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ဝန်ဆောင်မှုပေးသူနှင့် တွေ့ဆုံရန် တိုက်တွန်းပါသည်။ LFS သည် အလွန်ဖြစ်ခဲသောကြောင့် ဝန်ဆောင်မှုပေးသူအချို့သည် သတိမထားမိခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
Li-Fraumeni မျိုးရိုးလိုက်ကင်ဆာရောဂါလက္ခဏာစု (Li-Fraumeni Syndrome) ရှိသော ကလေးများနှင့် အရွယ်ရောက်ပြီးသူများကို ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ကင်ဆာအတွက် နီးကပ်စွာစောင့်ကြည့်ရန် အကြံပြုအပ်ပါသည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ကင်ဆာရောဂါကို စောနိုင်သမျှ အစောဆုံးနှင့် ကုသနိုင်သည့်အဆင့်တွင် သိရှိရန်ဖြစ်ပါသည်။ ကင်ဆာရောဂါ စစ်ဆေးမှုများအတွက် Li-Fraumeni မျိုးရိုးလိုက်ကင်ဆာရောဂါလက္ခဏာစု (Li-Fraumeni Syndrome) ကို နားလည်တတ်ကျွမ်းသည့်ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ရန် အကြံပြုအပ်ပါသည်။
အကြံပြုထားသော ကင်ဆာရောဂါ စစ်ဆေးမှုများမှာ-
ကလေးများ (အသက် 18 နှစ်အထိ)
အရွယ်ရောက်ပြီးသူများ
LFS ဖြစ်ပွားသည့် ကြိမ်နှုန်းကို ခန့်မှန်းရန်မှာ အလွန်ခက်ခဲပါသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင်၊ အမျိုးသားဆေးစာကြည့်တိုက်၏ မျိုးရိုးဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ ပင်မ ရည်ညွှန်းချက်အရ မိသားစု 64 စုရှိ လူ 400 ခန့်တွင် ထိုရောဂါရှိကြောင်း Li-Fraumeni မျိုးရိုးလိုက်ကင်ဆာရောဂါလက္ခဏာစု (Li-Fraumeni Syndrome) လူနာများ၏ ဖြည်းသွင်းမှုတစ်ခုမှ ဖော်ပြပါသည်။
Li-Fraumeni မျိုးရိုးလိုက်ကင်ဆာရောဂါလက္ခဏာစု အဖွဲ့အစည်းအရ ကမ္ဘာအနှံ့တွင် LFS ရှိသည့် မျိုးဆက်မျိုးစုံ 1,000 ကျော် ရှိနိုင်ပါသည်။
Li-Fraumeni မျိုးရိုးလိုက်ကင်ဆာရောဂါလက္ခဏာစုရှိသူများ မှတစ်ဆင့် ၎င်းတို့၏ကလေးများသို့ ဆင်းသက်နိုင်ခြေမှာ 2 ယောက်တွင် 1 ယောက် သို့မဟုတ် 50% အခွင့်အရေးရှိပါသည်။
စစ်ဆေးခြင်းသည် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက် ဖြစ်ပါသည်။ TP53 မျိုးရိုးဗီဇ စမ်းသပ်ခြင်းကိုလုပ်ဆောင်ရန် စဉ်းစားနေသူများကို ဆုံးဖြတ်ချက်မချမီ ပညာရှင်နှင့် မျိုးရိုးဗီဇအကြောင်း တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခြင်း လုပ်ဆောင်ရန် အကြံပြုပါသည်။
LFS ရှိသည့် မိသားစုမှ ကလေးကို စစ်ဆေးခြင်းဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကလေး၏မိဘများမှ ပြစုစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့၏ အကူအညီဖြင့် လုပ်ဆောင်ရမည် ဖြစ်သောကြောင့် ရှုပ်ထွေးသောအခြေအနေ ဖြစ်ပါသည်။ မိမိတို့သည် ရောဂါကို သယ်ဆောင်သူဖြစ်ကြောင်း သိရှိသောအခါတွင် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာထိခိုက်မှုများကိုလည်း တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခြင်းဖြင့် ကူညီနိုင်ပါသည်။
စစ်ဆေးမှုကုန်ကျစရိတ်အတွက် အခက်အခဲရှိပါက မျိုးရိုးဗီဇစမ်းသပ်မှုများလုပ်ဆောင်သည့် ကုမ္ပဏီများသည် မျိုးရိုးဗီဇ စမ်းသပ်မှုကုန်ကျစရိတ်များအတွက် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာအကူအညီ ပေးအပ်နိုင်ပါသည်။ မျိုးရိုးဗီဇအကြောင်းတိုင်ပင်ဆွေးနွေးသည့် ပညာရှင်များသည် ထိုဝန်ဆောင်မှုများအကြောင်း အချက်အလက်များကို လူနာများအား ကူညီရှာဖွေပေးနိုင်ပါသည်။
LFS သည် အလွန်ရှားပါးသောကြောင့် ဆရာဝန်အချို့ အပါအဝင် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုလုပ်ငန်းရှိ လူအများအပြားသည် လူနာများအတွက် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်များကို ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ခြင်း မရှိနိုင်ပါ။ ဆိုလိုသည်မှာ LFS နှင့် သက်ဆိုင်သည့် ကုန်ကျစရိတ်အချို့သည် အာမခံကုမ္ပဏီများတွင် အကျုံးဝင်နိုင်မည် မဟုတ်ပါ။
Li-Fraumeni မျိုးရိုးလိုက်ကင်ဆာရောဂါလက္ခဏာစု အဖွဲ့အစည်း တွင် မိသားစုများအတွက် အကူအညီဖြစ်စေနိုင်သည့် အရင်းအမြစ်များစာရင်း ရှိပါသည်။
အောက်ပါမေးခွန်းများကို မေးမြန်းရန် စဉ်းစားပါ-
—
ပြန်လည်သုံးသပ်သည့်ရက်စွဲ- စက်တင်ဘာလ 2024 ခုနှစ်
လူအများမှ စစ်ဆေးမှုရလဒ်များကို စောင့်ဆိုင်းခြင်းသည် ရောဂါရှာဖွေခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်၏ စိတ်ဖိစီးမှုအများဆုံး အပိုင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြပါသည်။ စစ်ဆေးမှုရလဒ်များကို စောင့်ဆိုင်းခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ မည်သို့ဖြေရှင်းကိုင်တွယ်မည်ကို လေ့လာပါ။