Czerniak jest rodzajem raka skóry najczęściej występującym u osób dorosłych. Każdego roku dotyka on również około 300–400 dzieci i nastolatków w Stanach Zjednoczonych. Czerniak może rozwinąć się na dowolnej części skóry. Może również wystąpić w oku. Nieleczony czerniak może rozprzestrzeniać się do innych części ciała.
W przypadku czerniaka nowotwór powstaje w komórkach skóry zwanych melanocytami.Komórki te wytwarzają melaninę, która nadaje skórze kolor (pigment).
Melanina pomaga chronić skórę przed promieniowaniem ultrafioletowym ( promieniowaniem UV).)Osoby o ciemniejszej karnacji mają więcej melaniny i są mniej narażone na rozwój czerniaka.
Czerniak stanowi około 1% nowotworów u dzieci poniżej 15 roku życia. Występuje częściej w starszych grupach wiekowych
Objawy czerniaka obejmują nietypowe zmiany skórne, takie jak:
- Pieprzyk, który powiększa się, zmienia kolor, krwawi lub swędzi
- Blada lub czerwona grudka
Leczenie czerniaka zależy od stopniu zaawansowania choroby. Pacjenci zazwyczaj poddawani są operacji usunięcia nowotworu. W przypadku cięższych postaci choroby może być konieczne zastosowanie innych metod leczenia. Może to obejmować terapię celowaną, chemioterapię i/lub immunoterapię.
W przypadku wczesnego wykrycia czerniaka wskaźniki przeżywalności są dobre. Jednak czerniak może rozprzestrzeniać się na węzły chłonne i inne części ciała. Może to utrudniać leczenie. Dlatego świadomość i wczesne wykrywanie czerniaka są bardzo ważne.
Najlepiej jest jak najszybciej wykryć nowotwory skóry. Badania przesiewowe w kierunku raka skóry mogą w tym pomóc.
Objawy czerniaka obejmują:
- Pieprzyk lub guzek na skórze, który rośnie lub zmienia kształt, zwłaszcza jeśli zmiany zachodzą w krótkim czasie.
- Nierówny kształt lub duży rozmiar pieprzyka
- Blady lub czerwony guzek na skórze.
- Pieprzyk lub guzek, który swędzi lub krwawi
Metoda ABCDE
Pomocnym sposobem rozpoznawania objawów czerniaka jest zastosowanie metody ABCDE:
- A: Asymmetry (asymetria) – jedna połowa plamki różni się od drugiej.
- B: Border (krawędź) – krawędzie lub obrzeża plamki są postrzępione lub nierówne, a nie gładkie.
- C: Color variation (zróżnicowanie koloru) – kolor plamki różni się w zależności od obszaru.
- D: Diameter (średnica) – czerniak w momencie diagnozy jest często większy niż gumka do mazania przy ołówku. Ale może być też mniejszy.
- E: Evolution (ewolucja) – kształt, rozmiar lub kolor czerniaka zmienia się z upływem czasu.
Czynniki ryzyka czerniaka
Niektóre czynniki zwiększają ryzyko wystąpienia czerniaka. Należą do nich:
- Wiek – czerniak występuje częściej u nastolatków niż u małych dzieci.
- Kolor skóry – osoby o jasnej karnacji, jasnych lub rudych włosach, jasnych oczach i skłonności do oparzeń słonecznych są bardziej narażone na ryzyko. Osoby o ciemniejszej karnacji są mniej narażone na czerniaka.
- Choroby skóry – osoby, które rodzą się z dużymi, ciemnymi plamami na skórze zwanymi znamionami melanocytowymi są bardziej narażone na rozwój czerniaka. Niektóre choroby dziedziczne również mogą zwiększać ryzyko. Należą do nich skóra pergaminowa, siatkówczak i zespół Wernera..
- Wywiad rodzinny – historia czerniaka lub nietypowych znamion w rodzinie zwiększa ryzyko zachorowania na czerniaka.
- Ekspozycja na promieniowanie UV – promieniowanie UV uszkadza DNA komórek skóry. Światło słoneczne jest głównym źródłem promieniowania UV. Solaria i suszarki do paznokci z promieniowaniem UV są innymi źródłami. Dowiedz się, jak chronić skórę przed ekspozycją na słońce i promieniowanie UV.
- Oparzenia słoneczne – osoby, które w przeszłości miały oparzenia słoneczne z pęcherzami, są bardziej narażone na rozwój czerniaka.
- Radioterapia – pacjenci, którzy przeszli radioterapię, są bardziej narażeni na zachorowanie na czerniaka.
- Osłabiony układ odpornościowy – niska odporność spowodowana poważną chorobą lub przeszczepem może zwiększać ryzyko zachorowania na czerniaka.
Lekarze stosują szereg procedur i badań w celu zdiagnozowania czerniaka. Należą do nich:
- Wywiad lekarski i badanie fizykalne
- Badanie skóry
- Biopsja w celu pobrania tkanki z głębszych warstw skóry i sprawdzenia, jak daleko guz rozprzestrzenił się od powierzchni
- Można rozważyć wykonanie dodatkowych badań w celu wykrycia nieprawidłowych genów w czerniaku, takich jak BRAF lub inne.
Jeśli lekarze podejrzewają rozprzestrzenienie się czerniaka, konieczne może być wykonanie dodatkowych badań. Do badań tych należą:
- Badania krwi – mogą one obejmować sprawdzenie poziomu dehydrogenazy mleczanowej (LDH). Poziom LDH może być wyższy w przypadku czerniaka.
- Mapowanie węzłów chłonnych i biopsja węzła chłonnego wartowniczego – Służą one do sprawdzenia, czy czerniak rozprzestrzenił się na pobliskie węzły chłonne. Lekarze wstrzykują specjalny barwnik lub substancję radioaktywną w pobliżu miejsca występowania czerniaka. Barwnik przemieszcza się przez układ limfatyczny do węzłów chłonnych położonych najbliżej pierwotnego guza. Chirurg może usunąć te węzły chłonne i zbadać je pod kątem obecności nowotworu. Pomaga to lekarzom ustalić stadium choroby i zaplanować leczenie.
- Badania obrazowe – rodzaj badań zależy od konkretnego nowotworu i zajęcia węzłów chłonnych. Badania takie mogą obejmować rezonans magnetyczny (MRI), pozytronową tomografię emisyjną (PET) oraz tomografię komputerową (TK lub CAT).
Czerniak ma kilka podtypów:
- Rozprzestrzenianie powierzchowne – najczęstszy typ czerniaka. Ma tendencję do powolnego wzrostu i wygląda bardziej płasko i szeroko.
- Spitzoidalny (znamię wrzecionowato-nabłonkowatokomórkowe) – najczęstszy rodzaj czerniaka u młodszych pacjentów. Wygląda jak pieprzyk.
- Guzkowy – zaczyna się jako wypukły obszar, który szybko rośnie, często głęboko w skórze.
- Złośliwa plama soczewicowata (lentigo maligna) – typ wolno rosnący. Zwykle występuje na głowie lub szyi osób dorosłych.
- Akralny – najczęściej występuje u osób o ciemniejszej karnacji. Może występować na podeszwach stóp, dłoniach i pod paznokciami.
Stadia zaawansowania czerniaka
Czerniak dzieli się na stadia od 1 do 4. Stadia te opierają się na czynnikach, które obejmują:
- grubość guza lub głębokość czerniaka w skórze;
- czy guz pękł lub przebił się przez górną warstwę skóry (owrzodzenie);
- czy guz rozprzestrzenił się do węzłów chłonnych;
- czy guz rozprzestrzenił się na inne części ciała.
Leczenie czerniaka zależy od:
- lokalizacji czerniaka;
- cech guza (zmian genetycznych i histologii;)
- stadium zaawansowania choroby.
Rokowanie w przypadku czerniaka
Szanse na wyleczenie czerniaka zależą od wielu czynników, takich jak:
- grubość guza;
- lokalizacja guza;
- to, czy rak rozprzestrzenił się do węzłów chłonnych lub innych części ciała oraz liczba obszarów, do których się rozprzestrzenił;
- możliwość usunięcia całego guza podczas zabiegu chirurgicznego;
- poziom dehydrogenazy mleczanowej (LDH) we krwi.
Ogólnie rzecz biorąc, stadium choroby jest najważniejszym czynnikiem wpływającym na rokowanie. Pacjenci ze Czerniak, który nie rozprzestrzenił się, ma bardzo dobre rokowania. Wskaźniki przeżywalności w Stanach Zjednoczonych wynoszą ponad 90%. Jednak pacjenci, u których choroba się rozprzestrzeniła, są trudniejsi do wyleczenia.
Wsparcie dla pacjentów z czerniakiem
Zapobieganie czerniakowi
Osoby wyleczone z czerniaka, są bardziej narażone na nawrót nowotworu. Osoby wyleczone z czerniaka, powinny poddawać się regularnym badaniom dermatologicznym co najmniej co 6 miesięcy. Powinny one regularnie sprawdzać stan swojej skóry i zgłaszać się do lekarza w przypadku jakichkolwiek zmian.
Oto kilka sposobów, które mogą pomóc w zapobieganiu czerniakowi:
- ograniczenie ekspozycji na słońce;
- stosowanie filtrów przeciwsłonecznych;
- unikanie solarium;
- poznanie swojej skóry;
- sprawdzenie, czy leki nie powodują nadwrażliwości na słońce.
Późne skutki leczenia
Osoby, które pokonały nowotwór wieku dziecięcego, powinny być objęte długoterminową opieką zdrowotną. Niektóre metody leczenia mogą powodować późne skutki. Są to problemy zdrowotne, które pojawiają się wiele miesięcy bądź lat po zakończeniu leczenia.
Ważne jest, aby regularnie poddawać się badaniom kontrolnym i przesiewowym przeprowadzanym przez lekarza pierwszego kontaktu. Po zakończeniu leczenia Twoje dziecko powinno otrzymać plan opieki dla osób, które pokonały chorobę nowotworową. Zawiera on wskazówki dotyczące:
- badań przesiewowych;
- czynników ryzyka choroby;
- sposobu poprawy stanu zdrowia;
podzielenia się tym planem z osobami opiekującymi się Twoim dzieckiem.
Osoby, które pokonały chorobę, powinny przyjąć zdrowe nawyki, aby chronić swoje zdrowie. Obejmuje to aktywność fizyczną i zdrowe odżywianie.
Uzyskaj więcej informacji
—
Data aktualizacji: maj 2023 r.
