အရံသွေးအတွင်းရှိ ပင်မကလပ်စည်းများ စုဆောင်းလှူဒါန်းခြင်း (Peripheral Blood Stem Cell (PBSC) Donation)  

အရံသွေးအတွင်းရှိ ပင်မကလပ်စည်းများ စုဆောင်းခြင်း (peripheral blood stem cell (PBSC) collection) ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။

အရံသွေးအတွင်းရှိ ပင်မကလပ်စည်းများ စုဆောင်းခြင်း (Peripheral blood stem cell (PBSC) collection) သည် သွေးကြောများအတွင်းရှိ သွေး (peripheral blood) မှ ပင်မကလပ်စည်းများ ကို စုဆောင်းထုတ်ယူသည့် လုပ်ငန်းစဉ် ဖြစ်ပါသည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို ပင်မကလပ်စည်း လှူဒါန်းခြင်း (Stem Cell Donation) သို့မဟုတ် ပင်မကလပ်စည်းများ စုဆောင်းထုတ်ယူခြင်း (Stem Cell Harvest)ဟုလည်း ခေါ်ပါသည်။  

ပင်မဆဲလ်များ (ပင်မဆဲလ် အမျိုးအစားဆဲလ်များ (Progenitor Cells) သို့မဟုတ် သွေးဖွဲ့စည်းမှု ပင်မဆဲလ်များ (Hematopoietic Stem Cells) ဟုလည်း ခေါ်သည်) သည် သွေးဆဲလ်များ ကဲ့သို့သော အခြားဆဲလ် အမျိုးအစားများအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးပြောင်းလဲနိုင်သည့် ဆဲလ်များ ဖြစ်ပါသည်။ အစားထိုးကုသမှုအတွက် အသုံးပြုမည့် ပင်မဆဲလ်များသည် သွေးမှလည်းကောင်း၊ရိုးတွင်းခြင်ဆီမှလည်းကောင်း ရရှိနိုင်ပါသည်။ ရိုးတွင်းခြင်ဆီသည် အရိုးအများစု၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ရှိသော နူးညံ့ပြီး ရေမြှုပ်ကဲ့သို့သော တစ်ရှူး ဖြစ်ပါသည်။ 

ပင်မကလပ်စည်း အစားထိုးကုသမှု (Stem Cell Transplant) သည် အချို့သော ကင်ဆာရောဂါများနှင့် သွေးပုံမှန်မဖြစ်သည့် ရောဂါများ (Blood Disorders) အတွက် ကုသမှုတစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။ ပင်မကလပ်စည်းများသည် လူနာကိုယ်တိုင်မှလည်း ရရှိနိုင်ပြီး၊ အစားထိုးကုသမှု လိုအပ်နေသော လူနာအား ပင်မကလပ်စည်းများ လှူဒါန်းပေးသော အလှူရှင်ထံမှလည်း ရရှိနိုင်သည်။  

• မိမိကိုယ်တိုင်၏ ပင်မကလပ်စည်းများကို အသုံးပြုသော အစားထိုးကုသမှု (Autologous Transplant) သည် လူနာ၏ ကိုယ်ပိုင် ပင်မကလပ်စည်းများကို အသုံးပြုသော ကုသမှု ဖြစ်သည်။ 
• အခြားသူတစ်ဦးထံမှ စုဆောင်းထားသော ပင်မကလပ်စည်းများကို အသုံးပြုသော အစားထိုးကုသမှု (Allogeneic Transplant) သည် အလှူရှင်ထံမှ စုဆောင်းရရှိထားသော ပင်မကလပ်စည်းများကို အသုံးပြုသော ကုသမှု ဖြစ်သည်။ 

PBSC စုဆောင်းခြင်းတွင် အောက်ပါအဆင့်များ ပါဝင်ပါသည်- 

• စစ်ဆေးမှုနှင့် ရောဂါရှာဖွေစစ်ဆေးခြင်း    
• သွေးအတွင်းရှိ ပင်မကလပ်စည်း အရေအတွက် တိုးလာစေရန် ဆေးပေးခြင်း  
• သွေးကြောမှတစ်ဆင့် ပင်မကလပ်စည်းများကို စုဆောင်းခြင်း 

PBSC မလှူဒါန်းမီ

စစ်ဆေးမှုနှင့် သွေးစစ်ဆေးခြင်း 

ပင်မကလပ်စည်းများ မစုဆောင်းမီ အလှူရှင်သည် – လူနာကိုယ်တိုင်ဖြစ်စေ၊ အခြားသူတစ်ဦးဖြစ်စေ - ကိုယ်ခန္ဓာစစ်ဆေးမှုနှင့် သွေးစစ်ဆေးမှုများကို ပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းစဉ်ကို ဆက်လက်ပြုလုပ်ရန် ဘေးကင်းမှုရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးပါသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုများသည် ယေဘုယျ ကျန်းမာရေးအခြေအနေကို စစ်ဆေးပြီး ရောဂါပိုးကူးစက်မှုများ ရှိ၊ မရှိကိုလည်း စစ်ဆေးပါသည်။ အစားထိုးကုသမှု ခံယူမည့် လူနာများသည် ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းနေပြီး ရောဂါပိုးများကို ကောင်းစွာ မတိုက်ဖျက်နိုင်သောကြောင့် ဤအဆင့်သည် အရေးကြီးသည်။   

ပင်မကလပ်စည်းအရေအတွက် တိုးလာစေရန် ဆေးဝါးပေးခြင်း (Mobilization) 

ကြီးထွားမှု အားပေးအချက်ပြပစ္စည်း ဟုခေါ်သော ဆေးဝါးကို ရိုးတွင်းခြင်ဆီအတွင်းရှိ ပင်မကလပ်စည်းများကို သွေးအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းစေရန် ပေးပါသည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို ပင်မကလပ်စည်းများ သွေးအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းစေခြင်း (Mobilization)ဟု ခေါ်သည်။  

ကြီးထွားမှု အားပေးအချက်ပြပစ္စည်း ဆေးဝါးများကို တစ်မျိုးထက်ပို၍ ပေးနိုင်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ၎င်းကို ရက်အနည်းငယ်ကြာ‌အောင် တစ်နေ့လျှင် တစ်ကြိမ် ထိုးဆေးအဖြစ် ပေးပါသည်။ ကလေးမွေးဖွားနိုင်သော အရွယ်ရှိ အမျိုးသမီးများသည် ကြီးထွားမှု အားပေးအချက်ပြပစ္စည်း ဆေးဝါးများ မသုံးစွဲမီ ကိုယ်ဝန်ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ရမည် ဖြစ်သည်။ 

ကြီးထွားမှု အားပေးအချက်ပြပစ္စည်း၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ- ကြီးထွားမှု အားပေးအချက်ပြပစ္စည်း ဆေးဝါးများ၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး အများစုမှာ ပြင်းထန်မှု မရှိဘဲ ဆေးထိုးရပ်လိုက်ပြီးနောက် မကြာမီ ပျောက်ကင်းသွားလေ့ ရှိပါသည်။ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်- 

• ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း (မောပန်းနွမ်းနယ်သလို ခံစားရခြင်း) 
• အိပ်မပျော်ခြင်း (အိပ်စက်ရန် ခက်ခဲခြင်း) 
• ခေါင်းကိုက်ခြင်း 
• အဖျားငယ်ငယ်တက်ခြင်း 
• အရိုးနှင့် အဆစ်များ နာကျင်ခြင်း 
• ချမ်းတုန်ခြင်း 
• ပျို့အန်ခြင်းနှင့် အန်ခြင်း အနည်းငယ်ဖြစ်ခြင်း  

ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုအဖွဲ့သည် ရောဂါလက္ခဏာများကို သက်သာစေရန်အက်စီတမီနိုဖင် (Acetaminophen) (Tylenol®) သို့မဟုတ် အခြားဆေးဝါးများကို ပေးနိုင်ပါသည်။ 

PBSC စုဆောင်းခြင်း ပြုလုပ်စဉ် မျှော်လင့်ရမည့် အရာများ (Apheresis)

ပင်မကလပ်စည်းများကို သွေးမှ အဖီရီစစ် (Apheresis)ဟုခေါ်သော လုပ်ငန်းစဉ်မှတစ်ဆင့် စုဆောင်းရယူသည်။  

အဖီရီစစ် (Apheresis) လုပ်ငန်းစဉ်အတွင်း- 

1. လက်နှစ်ဖက်စလုံး၏ လက်တစ်ဖက်စီရှိ သွေးကြောတွင် အပ် သို့မဟုတ် ပိုက်ငယ် (ကက်သီတာ) ကို ထည့်သွင်းပါသည်။   
2. လက်တစ်ဖက်ရှိ သွေးကြောမှ သွေးကို ထုတ်ယူပါသည်။ အဖီရီစစ်စက် (apheresis machine) သည် သွေးကို လက်ခံပြီး ပင်မကလပ်စည်းများကို အခြားသွေးဆဲလ်များမှ ခွဲထုတ်ပါသည်။ ခွဲထုတ်ထားသော ပင်မကလပ်စည်းများကို ပိုးကင်းစင်သော အိတ် (sterile bag) ထဲတွင် စုဆောင်းထားသည်။  
3. ကျန်ရှိသော သွေးကို အခြားလက်တစ်ဖက်မှတစ်ဆင့် ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ပြန်လည်ထည့်သွင်းပေးသည်။  

အဖီရီစစ်စက် (apheresis machine) အတွင်း သွေးခဲခြင်း မဖြစ်စေရန် စီထရိတ် (Citrate) ကို အသုံးပြုပါသည်။ စီထရိတ် (Citrate) ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သော တုံ့ပြန်မှုများကို ကာကွယ်ရန် ကယ်လ်စီယမ် (Calcium) ကိုလည်း ပေးပါသည်။ 

အများအားဖြင့် ဤလုပ်ငန်းစဉ်အတွက် လက်မောင်းရှိ ယာယီ IV လမ်းကြောင်းများ (temporary IVs) ကို အသုံးပြုပါသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ခွဲစိတ်ထည့်သွင်းထားသော ဗဟိုသွေးကြောပိုက် လိုအပ်နိုင်သည်။ 

အဖီရီစစ် (Apheresis) လုပ်ငန်းစဉ်သည် တစ်ကြိမ်လျှင် ခန့်မှန်းခြေ 3 – 8 နာရီထိ ကြာမြင့်ပါသည်။ အလှူရှင်သည် နောက်မှီထိုင်ခုံ (reclining chair) သို့မဟုတ် အိပ်ရာပေါ်တွင် နေထိုင်ရပါသည်။ အစားထိုးကုသမှုအတွက် လုံလောက်သော ပင်မကလပ်စည်းများ ရရှိသည်အထိ 1– 3 ရက်အထိ အဖီရီစစ် (Apheresis) လုပ်ငန်းစဉ်ကို ပြုလုပ်ရသည်။ 

အဖီရီစစ် (Apheresis) ၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ 

အဖီရီစစ် (Apheresis) ၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများသည် သွေးလှူဒါန်းခြင်းနှင့် ဆင်တူပါသည်။ အဖြစ်များသော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်ပါသည်- 

• မအီမသာဖြစ်ခြင်း
• ခေါင်းမူးဝေခြင်း 
• သတိလစ်ခြင်း 
• အပ်ထိုးထားသော နေရာတွင် နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် အညိုအမည်းစွဲခြင်း 

အချို့သော လူများတွင် စီထရိတ် (Citrate) ကြောင့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ၎င်းတို့တွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်- 

• ကြွက်တက်ခြင်း 
• ထုံကျင်ခြင်း 
• အေးသလို ခံစားနေရခြင်း 
• စူးရှရှ ခံစားရခြင်း 
• စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း 
• ပါးစပ်ထဲတွင် ထူးဆန်းသော သို့မဟုတ် သတ္တုအရသာကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း 
• တက်ခြင်း (Seizures) (ရှားပါးသော ဖြစ်ရပ်များတွင်) 

ပင်မ ကလပ်စည်း အလှူရှင်များ (Stem Cell Donors) အတွက် အရေးကြီးသော ဆေးဝါး သတိပေးချက်များ

သွေးထွက်နိုင်ခြေကို တိုးစေနိုင်သော ဆေးဝါးအချို့ကို ရှောင်ကြဉ်ပါ-

• ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုပေးသူက ဘေးကင်းကြောင်း အတည်ပြုထားခြင်း မရှိပါက၊ ကြီးထွားမှု အားပေးအချက်ပြပစ္စည်း ဆေးထိုးနေစဉ်နှင့် ပင်မကလပ်စည်း လှူဒါန်းပြီးနောက် 2 ပတ်အထိ အက်စပရင် (Aspirin)၊ အက်စပရင် ပါဝင်သော ဆေးဝါးများ သို့မဟုတ် အိုင်ဘူပရိုဖင် (Ibuprofen) (NSAIDs) ကဲ့သို့သော အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများကို မသောက်သင့်ပါ။
• လက်ရှိ သောက်သုံးနေသော သွေးကျဲဆေးများ သို့မဟုတ် သွေးခဲခြင်းကို တားဆီးသော ဆေးဝါးများ (Anticoagulants) အကြောင်းကို သင့်ဆရာဝန်နှင့် ဆွေးနွေးပြီး ပင်မကလပ်စည်း မစုဆောင်းမီ မည်သည့်အချိန်တွင် ယင်းဆေးများကို ရပ်တန့်ရမည်ကို သိရှိနိုင်ပါသည်။
• အန်ဂျီယိုတင်ဆင် ပြောင်းလဲပေးသော အင်ဇိုင်း (ACE) ကို တားဆီးသော ဆေးဝါးများ (Angiotensin-Converting Enzyme (ACE) Inhibitors) ကဲ့သို့ သွေးပေါင်ချိန်ကျဆေးများအကြောင်းကိုလည်း ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူနှင့် ဆွေးနွေးပါ။ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း ပြုလုပ်နေစဉ် သွေးပေါင်ချိန်ကျခြင်းကို ကာကွယ်နိုင်ရန် ယင်းဆေးများကို ယာယီရပ်ထားရန် အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ ACE တားဆီးဆေးဝါးများ၏ ဥပမာများ
  • ဘီနာဇီပရီးလ် (Benazepril) (Lotensin)
  • ကက်တိုပရီးလ် (Captopril) (Capoten)
  • အီနာလာပရီးလ် (Enalapril) (Vasotec၊ Epaned)
  • ဖိုစီနိုပရီးလ် (Fosinopril) (Monopril)
  • လစ်စီနိုပရီးလ် (Lisinopril) (Zestril၊ Prinivil)
  • မိုအက်စီပရီးလ် (Moexipril) (Univasc)
  • ပယ်ရင်ဒိုပရီးလ် (Perindopril) (Aceon)
  • ကွီနာပရီးလ် (Quinapril) (Accupril)
  • ရာမီပရီးလ် (Ramipril) (Altace)
• သင် သောက်သုံးနေသော ဆေးဝါးအားလုံးအကြောင်းကို သင့်ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုပေးသူအား အသိပေးပါ။ ဤကာလအတွင်း မည်သည့်ဆေးဝါးကိုမဆို မပြောင်းလဲမီ သင့်ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုပေးသူနှင့် အမြဲတိုင်ပင်ပါ။‌ 

မည်သည့်အချိန်တွင် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုအဖွဲ့ကို ဆက်သွယ်ရမည်နည်း

 အလွန်ရှားပါးသော သို့မဟုတ် လက်ရှိမသိရှိရသေးသော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အန္တရာယ် အမြဲရှိပါသည်။ အဖီရီစစ် (Apheresis) ပြုလုပ်နေစဉ် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတစ်ခုခု၊ ပုံမှန်မဟုတ်သော ခံစားချက်တစ်ခုခု သို့မဟုတ် မသက်မသာဖြစ်မှု တစ်ခုခုကို သတိပြုမိပါက၊ သူနာပြု သို့မဟုတ် ဆရာဝန်ကို ချက်ချင်း အသိပေးပါ။

အဖီရီစစ် (Apheresis) နှင့် ပတ်သက်၍ မေးခွန်းများရှိပါက သင့်ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုပေးသူ သို့မဟုတ် သွေးလှူဒါန်းရေးဌာနမှ ဝန်ထမ်းများနှင့် ဆွေးနွေးပါ။

သင်၏ စောင့်ရှောက်မှုအဖွဲ့ကို မေးရမည့် မေးခွန်းများ

• အရံသွေးအတွင်းရှိ ပင်မကလပ်စည်းများ (peripheral blood stem cell) စုဆောင်းခြင်း သည် မည်သို့ အလုပ်လုပ်ပါသနည်း။
• PBSC လှူဒါန်းခြင်း၏ အန္တရာယ်များမှာ အဘယ်နည်း။
• ပင်မကလပ်စည်းများ လှူဒါန်းရန် မည်သို့ ပြင်ဆင်ရမည်နည်း။
• ပင်မကလပ်စည်းများ စုဆောင်းခြင်းသည် အချိန်မည်မျှ ကြာမြင့်ပါသနည်း။
• မည်သည့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများကို သတိထား စောင့်ကြည့်သင့်သနည်း။
• အဖီရီစစ် (Apheresis) ပြုလုပ်ပြီးနောက် မည်သည့်အချိန်တွင် ပုံမှန် နေ့စဉ်လှုပ်ရှားမှုများ ကို ပြန်လည် လုပ်ဆောင်နိုင်မည်နည်း။‌

ဆက်စပ်သည့် အကြောင်းအရာ