Menu Zamknij

Nowotwory wtórne

Czym są nowotwory wtórne?

Czasami leczenie nowotworów dziecięcych może spowodować pojawienie się drugiego nowotworu w późniejszym okresie. Jest to rzadkie zjawisko.

Nowotwór wtórny to inny nowotwór, który pojawia się co najmniej 2 miesiące po zakończeniu leczenia nowotworu.

Wraz z wiekiem wszyscy jesteśmy narażeni na ryzyko zachorowania na nowotwór. Jednak osoby, które przeżyły nowotwór w dzieciństwie, są bardziej narażone na zachorowanie na raka niż inne osoby. Niektóre rodzaje ryzyka można zmniejszyć. W przypadku innych jest to niemożliwe.

Znając swoje ryzyko, możesz wspólnie z lekarzem opracować plan działania. Czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia nowotworu wtórnego są następujące:

  • Młodszy wiek w momencie rozpoznania (w przypadku niektórych nowotworów)
  • Niektóre rodzaje chemioterapii i radioterapii
  • Twoje geny i wywiad rodzinny
  • Nawyki związane ze stylem życia
  • Starzenie się

Metody leczenia zwiększające ryzyko wystąpienia nowotworów wtórnych

Niektóre leki podawane w chemioterapii i rodzaje radioterapii mogą być przyczyną pojawienia się nowotworu na dalszych etapach życia. Ryzyko takiej choroby jednak uległo obniżeniu w ciągu ostatnich lat. Lekarze odkryli, w jaki sposób dostosowywać leczenie, by zmniejszać ryzyko pojawienia się wtórnego nowotworu. Sposoby te obejmują podawanie niższych dawek chemio- i radioterapii. W niektórych przypadkach nie stosuje się już napromieniowywania.

Chemioterapia

Niektóre chemioterapie mogą powodować ostrą białaczkę szpikową (AML). Jednak dzięki nowym metodom leczenia zdarza się to rzadko.  Najczęściej pojawia się ona w ciągu 10 lat od zakończenia leczenia. 

Ryzyko może być większe, jeśli zastosowano następujące metody leczenia:

  • Środki alkilujące (takie jak cyklofosfamid i iperyt azotowy)
  • Epipodofilotoksyny (takie jak etopozyd lub tenipozyd)
  • Antracykliny (takie jak daunorubicyna lub doksorubicyna)

Radioterapia

Radioterapia zwiększa ryzyko wystąpienia nowotworów skóry, tkanek miękkich i kości. Większość nowotworów wtórnych występuje w obszarze poddanym radioterapii lub w jego pobliżu. Nowotwory te najczęściej pojawiają się ponad 10 lat po zakończeniu leczenia.

Ryzyko jest największe, jeśli naświetlanie miało miejsce w młodym wieku i przy użyciu wysokiej dawki. Najczęstsze lokalizacje to:

  • Skóra
  • Piersi
  • Ośrodkowy układ nerwowy (mózg i rdzeń kręgowy)
  • Gruczoł tarczowy
  • kości;

Inne czynniki ryzyka wystąpienia nowotworów wtórnych

Ryzyko dziedziczne

Niektóre osoby mają większe prawdopodobieństwo zachorowania na raka, ponieważ urodziły się z chorobą genetyczną. Nazywa się to predyspozycją do choroby nowotworowej. 

Czasami ludzie dziedziczą tę chorobę po jednym lub obojgu rodzicach. W innych przypadkach są oni pierwszymi osobami w rodzinie, u których wystąpił nowotwór. 

Badania pokazują, że około 10% nowotworów dziecięcych ma podłoże dziedziczne. 

Nawyki związane ze stylem życia

Ważne znaczenie ma zdrowy tryb życia. Może on pomóc w zapobieganiu otyłości. Otyłość może być czynnikiem ryzyka zachorowania na raka. Dobre nawyki zdrowotne mogą również zmniejszyć ryzyko wystąpienia niektórych rodzajów nowotworów u dorosłych.

Co mogą zrobić osoby, które przeżyły chorobę

  1. Poznaj zagrożenia

    Porozmawiaj ze swoim onkologiem o zagrożeniach dla zdrowia. Zapytaj, czy istnieje ryzyko wystąpienia nowotworu wtórnego.

    Pokaż kopię swojego planu opieki nad pacjentem, który przeżył chorobę nowotworową  swojemu lekarzowi pierwszego kontaktu. Plan ten stanowi dokumentację Twojego leczenia, konkretnych problemów zdrowotnych oraz zalecanych badań profilaktycznych. 

    Omów ryzyko zachorowania na raka i niezbędne badania przesiewowe. 

    Poddaj się corocznym badaniom fizykalnym. Poinformuj swojego lekarza o wszelkich problemach zdrowotnych lub objawach. 

    W niektórych przypadkach lekarz może zalecić wcześniejsze lub częstsze badania przesiewowe.

  2. Zapobieganie

    Możesz zapobiegać nowotworom, stosując zdrowe nawyki:

    • Nie pal: Istnieją narzędzia pomagające rzucić palenie.
    • Ogranicz spożycie alkoholu: Nadmierne spożywanie alkoholu może zwiększać ryzyko zachorowania na nowotwory jamy ustnej, gardła i przełyku.
    • Chroń swoją skórę: Promienie UV pochodzące ze słońca i solarium mogą powodować raka skóry. Istnieje wiele sposobów ochrony skóry.
    • Jedz zdrowo: Postępuj zgodnie z poniższymi wskazówkami dotyczącymi zdrowego odżywiania po chorobie nowotworowej.
    • Uprawiaj aktywność fizyczną: Postępuj zgodnie z poniższymi wskazówkami dotyczącymi aktywności fizycznej po chorobie nowotworowej.
    • Zaszczep się: Niektóre nowotwory są związane z wirusami. Należą do nich wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) i wirus zapalenia wątroby typu B. Na obydwie choroby dostępne są szczepionki.

    Więcej informacji można uzyskać u swojego lekarza.

Pytania dotyczące nowotworów wtórnych

  • Jakie jest ryzyko wystąpienia u mnie nowotworu wtórnego?
  • Czy otrzymywane w przeszłości leczenie wiąże się dla mnie z wyższym ryzykiem wystąpienia problemów z nowotworem wtórnym?
  • Czy istnieje ryzyko, że rozwiną się u mnie inne powikłania związane z leczeniem nowotworu wieku dziecięcego?
  • Co mogę zrobić, aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia nowotworu wtórnego?
  • Co mogę zrobić, aby zmniejszyć niepokój związany z nowotworem wtórnym?

 

Najważniejsze informacje na temat nowotworów wtórnych

  • Nowotwory wtórne u osób, które przeżyły nowotwór wieku dziecięcego występują rzadko. Jednak są one częstsze u osób, które przeżyły nowotwór w dzieciństwie, niż u innych osób.
  • Nowotwór wtórny to inny nowotwór, który pojawia się co najmniej 2 miesiące po zakończeniu leczenia nowotworu.
  • Niektóre rodzaje ryzyka można zmniejszyć. Nie ma to miejsca w przypadku innych osób.
  • Czynniki ryzyka obejmują młody wiek w momencie leczenia, leki stosowane w chemioterapii, radioterapię, choroby dziedziczne, niektóre nawyki związane ze stylem życia oraz starzenie się.
  • Współpracuj ze swoim lekarzem nad planem zmniejszenia ryzyka wystąpienia nowotworu wtórnego. 

—
Data aktualizacji: styczeń 2023 r.