Niepokój

Czym jest lęk?

Lęk to uczucie strachu, niepokoju lub zmartwienia. Często pojawia się w odpowiedzi na stresującą sytuację. Ale może również wystąpić bez konkretnego powodu. Niepokój może wiązać się z obawami dotyczącymi czegoś, co wydarzyło się w przeszłości lub czegoś złego, co może wydarzyć się w przyszłości.

W większości przypadków dzieci i nastolatkowie dobrze sobie z tym radzą. W rzadszych przypadkach lęk powoduje trwałe problemy. Może to sugerować zaburzenia lękowe.

Dostępne są zasoby i usługi, które pomagają osobom cierpiącym na lęk i zaburzenia lękowe.

Lęk podczas poważnej choroby

Lęk jest powszechny u każdej osoby zmagającej się z poważną chorobą. Rodzice, opiekunowie rodzinni i rodzeństwo również mogą zmagać się z obawami i lękiem.

Czynniki stresogenne, które mogą przyczyniać się do niepokoju, obejmują:

Niepewność co do przebiegu choroby
Oczekiwanie na wyniki badań
Zmiany w codziennych rutynach
Przygotowanie do zabiegów medycznych
Radzenie sobie z chorobą

Każda osoba inaczej odczuwa lęk. Młodsze dzieci mogą mieć trudności z nazywaniem i mówieniem o uczuciu lęku. Starsze dzieci i nastolatkowie mogą nie chcieć rozmawiać o swoich zmartwieniach, ponieważ nie chcą zasmucać bliskich im osób lub zwiększać poziomu stresu. Rozmowa o emocjach może być trudna. Jednak otwarta komunikacja między sobą oraz z zespołem opiekującym się dzieckiem jest ważna, aby zapewnić sobie dostęp do potrzebnych zasobów.

Ilustracja słowa „Scanxiety” w zniekształconym tekście

Lęk związany z badaniami i oczekiwaniem na wyniki badań obrazowych ma nieoficjalną nazwę — „scanxiety”. Lęk związany z badaniami i oczekiwaniem na wyniki badań to stres związany z badaniami obrazowymi stosowanymi w celu wykrycia raka lub innych problemów. W szerszym znaczeniu termin ten oznacza niepokój występujący przed, w trakcie i po każdym badaniu lub testach medycznych.

Dowiedz się więcej o lęku związanym z badaniami i oczekiwaniem na wyniki badań („scanxiety”)

Objawy lęku

Objawy przedmiotowe i podmiotowe lęku u dzieci i nastolatków mogą obejmować:

Poczucie stresu, niepokoju lub strachu
Drażliwość
Łatwe denerwowanie się
Trudności z myśleniem lub koncentracją
Niepokój ruchowy, niemożność wyciszenia się
Płakanie częściej niż zwykle
Niechęć do pozostawania samemu, przywiązanie do bliskich osób
Unikanie czynności lub sytuacji wywołujących niepokój
Zwiększona potrzeba dodawania otuchy
Problemy ze snem
Zwiększona częstość akcji serca lub przyspieszony oddech
Napięcie mięśni
Bóle głowy;
Zmiana nawyków żywieniowych
Rozstrój żołądka, bóle brzucha, zaparcia lub biegunka
Nerwowe nawyki, takie jak obgryzanie paznokci lub skubanie skóry

Wiele objawów może wynikać z choroby fizycznej lub być działaniem niepożądanym życia z trudną diagnozą medyczną. Specjalista ds. zdrowia psychicznego może pomóc Ci zrozumieć objawy lęku i najlepsze sposoby radzenia sobie z nimi.

Nastolatka pisze kredą „Pomocy” na ziemi. — Porozmawiaj z zespołem opieki, jeśli objawy lęku u dziecka nasilają się, wpływają na codzienne czynności lub relacje lub utrzymują się nawet po zakończeniu stresującego wydarzenia.

Zaburzenia lękowe u dzieci i nastolatków

Zaburzenia lękowe to utrzymujący się strach lub niepokój, które negatywnie wpływają na codzienne życie danej osoby lub powodują skrajny stres.

Zazwyczaj lęk jest częścią normalnego zakresu myśli i emocji. Jednak objawy lęku, które negatywnie wpływają na codzienne życie lub nie ulegają poprawie, mogą również sygnalizować zaburzenia lękowe lub inne choroby psychiczne wymagające leczenia.

Rodzaje zaburzeń lękowych

Zaburzenia lękowe diagnozuje się na podstawie objawów. Zaburzenia lękowe obejmują:

Lęk separacyjny

W lęku separacyjnym osoba odczuwa silny lęk przed rozłąką z inną osobą. W przypadku dzieci często jest to strach przed rozłąką z jednym lub obojgiem rodziców. Dziecko może martwić się, że coś złego stanie się, jeśli rodzic się oddali. Inne objawy lęku separacyjnego mogą obejmować nadmierne przywiązanie, koszmary senne, problemy ze spaniem bez opiekuna i unikanie samotności.
Fobię specyficzną

Osoba cierpiąca na fobię specyficzną odczuwa intensywny lęk przed określonym przedmiotem lub sytuacją, znacznie większy niż można by się spodziewać. Często prowadzi to do tego, że osoba ta martwi się swoją fobią i podejmuje działania mające na celu uniknięcie tego przedmiotu lub zdarzenia.

Więcej informacji na temat fobii
Fobię społeczną

W przypadku fobii społecznej osoba odczuwa skrajny strach lub niepokój w sytuacjach społecznych lub podczas występowania przed innymi. Osoby te martwią się tym, co pomyślą o nich inni, i mogą unikać niektórych sytuacji. Często prowadzi to do problemów w szkole lub pracy oraz w relacjach z przyjaciółmi. Dziecko z fobią społeczną może wydawać się nieśmiałe lub wycofane.

Dowiedz się więcej o fobii społecznej
Zaburzenia lękowe z napadami paniki
W przypadku zaburzeń lękowych z napadami paniki osoba doświadcza powtarzających się, nagłych ataków paniki. Ataki trwają zazwyczaj tylko kilka minut. Mogą być nieoczekiwane lub wywołane przez budzący strach przedmiot lub wydarzenie. Podczas ataku paniki osoba może odczuwać:
- Przyspieszone tętno lub ból w klatce piersiowej.
- Pocenie się
- Drżenie
- Duszność
- Uczucie duszności lub dławienia się
- Nudności lub rozstrój żołądka
- Zawroty głowy
- Drętwienie lub mrowienie
- Uczucie silnego ciepła lub zimna
- Uczucie intensywnego strachu
- Poczucie utraty kontroli
- Poczucie, że wydarzy się coś złego
Dowiedz się więcej o zaburzeniach lękowych z napadami paniki
Zaburzenia lękowe uogólnione
W przypadku zaburzeń lękowych uogólnionych objawy lęku występują prawie codziennie i utrzymują się przez co najmniej 6 miesięcy.

Objawy mogą być następujące:
- Niekontrolowane uczucie niepokoju
- Drażliwość;
- Niepokój ruchowy
- Problemy z koncentracją
- Zmęczenie;
- Napięcie mięśni
- Problemy ze snem
Objawy wpływają na zdolność funkcjonowania danej osoby w szkole, pracy lub domu.

Dowiedz się więcej o zaburzeniach lękowych uogólnionych
Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne (OCD)
Osoba z zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi ma powtarzające się myśli (obsesje), które są niepożądane i prowadzą do lęku. Taka osoba może odczuwać silną potrzebę wykonywania określonych czynności (kompulsji) w celu złagodzenia niepokoju. Mogą one przybrać formę rytuałów.

Przykłady rytuałów lub zachowań kompulsyjnych obejmują:
- Mycie rąk
- Liczenie
- Sprawdzanie
- Określone rutyny
OCD zwykle rozwija się u nastolatków lub młodych osób dorosłych, ale może również wystąpić u dzieci. Może występować rodzinnie. Osoba z OCD często zdaje sobie sprawę, że jej myśli i zachowania są nieracjonalne, ale nie jest w stanie ich kontrolować.

Dowiedz się więcej o OCD
Zespół stresu pourazowego (PTSD)
Zespół stresu pourazowego może rozwinąć się po przeżyciu traumatycznego wydarzenia emocjonalnego. Objawy PTSD są następujące:
- Ponowne przeżywanie wydarzenia w umyśle
- Koszmary senne związane z traumą
- Niepokojące myśli lub wspomnienia związane z wydarzeniem
- Unikanie rzeczy przypominających o traumie
- Nerwowość lub łatwość przestraszenia się
- Trudności z zapamiętaniem szczegółów zdarzenia
- Negatywne myśli i uczucia, takie jak poczucie winy, smutek lub poczucie beznadziei.
Chociaż niektóre osoby cierpią na PTSD po traumatycznych przeżyciach, wiele osób, które doświadczyły traumatycznego wydarzenia, wraca do zdrowia i PTSD się u nich nie rozwija.

Dowiedz się więcej o PTSD

Diagnoza zaburzeń lękowych u dzieci i nastolatków

Każde zaburzenie lękowe ma objawy, które prowadzą do określonej diagnozy. Niektóre zaburzenia lękowe mogą mieć podobne objawy i sposoby leczenia.

Członkowie zespołu opiekującego się dzieckiem, którzy mogą pomóc, to między innymi:

Psychologowie
Psychiatrzy
Licencjonowani pracownicy socjalni
Licencjonowani doradcy
Pielęgniarki specjalizujące się w zdrowiu psychicznym

Rozmowa z wykwalifikowanym specjalistą ds. zdrowia psychicznego pomoże zapewnić dziecku najlepsze możliwe leczenie.

Leczenie zaburzeń lękowych u dzieci i nastolatków

Ważne jest radzenie sobie z objawami lęku.

Wysoki poziom lęku może:

Powodować problemy zdrowotne i objawy fizyczne, takie jak bóle głowy, bóle brzucha, nudności lub biegunkę
Zakłócać opiekę medyczną i procedury medyczne
Wpływać na relacje osobiste.
Utrudniać funkcjonowanie w szkole lub pracy
Zwiększać ryzyko wystąpienia innych problemów, takich jak depresja, nadużywanie alkoholu lub substancji psychoaktywnych, palenie tytoniu, samookaleczanie lub zaburzenia odżywiania
Wpływ odżywiania, snu, aktywności fizycznej i innych zachowań związanych ze zdrowiem

Leczenie lęku może również pomóc w przypadku bólu, nudności i depresji.

Główne metody leczenia zaburzeń lękowych obejmują terapię poznawczo-behawioralną (CBT) i leki.

Terapia poznawczo-behawioralna (Cognitive-Behavioral Therapy, CBT)

CBT to rodzaj terapii, która pomaga pacjentowi zrozumieć związek między myślami, uczuciami i zachowaniami. Specjalista CBT przedstawia strategie zmiany myśli i zachowań w celu poprawy samopoczucia.

Twoje dziecko może nauczyć się sposobów na zmniejszenie wpływu stresu i niepokoju dzięki technikom relaksacyjnym. Techniki te mogą obejmować głębokie oddychanie, wizualizację kierowaną i rozluźnianie mięśni. CBT jest często pierwszą metodą zalecaną w leczeniu zaburzeń lękowych u dzieci i młodzieży.

Leki przeciwlękowe dla dzieci i nastolatków

Lekarz może przepisać leki łagodzące objawy lęku. Niektórzy pacjenci mogą potrzebować leków, które działają przez dłuższy czas, aby leczyć zaburzenia lękowe. Niektórzy pacjenci mogą wymagać stosowania kombinacji leków.

Pacjenci przyjmujący leki przeciwlękowe muszą regularnie zgłaszać się do lekarza, aby upewnić się, że leki działają prawidłowo. Zespół medyczny będzie również monitorował wszelkie działania niepożądane. Zawsze należy postępować zgodnie z zaleceniami lekarza dotyczącymi przyjmowania leków. Nie należy przyjmować większej dawki leku niż przepisana. Nie należy przerywać przyjmowania leku bez uprzedniej konsultacji z zespołem opiekującym się dzieckiem.

Przed zmianą dawki należy skonsultować się z zespołem opiekującym się dzieckiem. Należy również pamiętać o bezpiecznym przechowywaniu leków. Należy je przechowywać w miejscu niedostępnym dla dzieci.

Poinformuj swojego lekarza, jeśli objawy lęku u dziecka nie ustępują lub nasilają się.

Radzenie sobie z lękiem podczas choroby

Ważne jest radzenie sobie z lękiem. Istnieje wiele strategii, które mogą pomóc. Porozmawiaj z zespołem opiekującym się dzieckiem, aby opracować plan, który będzie najlepiej odpowiadał Twojemu dziecku i jego konkretnej sytuacji.

Rozmawiaj otwarcie: Rozmowa z dziećmi o ich obawach i zmartwieniach może być trudna. Dzieciom może być również trudno dzielić się swoimi zmartwieniami z dorosłymi.

Szukaj sposobów, aby regularnie rozmawiać o swoich myślach i uczuciach. Ułatwi to prowadzenie trudnych rozmów, gdy zajdzie taka potrzeba.
Używaj różnych słów opisujących uczucia (takich jak zły, szczęśliwy, przestraszony lub zdenerwowany), aby pomóc dzieciom radzić sobie z emocjami i rozmawiać o niepokoju.
Zamiast zakładać, pytaj. Zadawaj pytania otwarte, aby zrozumieć punkt widzenia dziecka.
Rozpoznaj i szanuj obawy swojego dziecka, nawet jeśli się z nimi nie zgadzasz.
Przyznaj, że czasami masz podobne niepokojące myśli i odczucia. Dzięki temu dziecko będzie wiedziało, że nie jest samo.
Prowadź dzienniczek, aby śledzić myśli i uczucia.

Wykorzystaj umiejętności radzenia sobie i zasoby, aby pomóc sobie w opanowaniu niepokoju: Wyrób sobie nawyk stosowania umiejętności radzenia sobie nawet wtedy, gdy wszystko idzie dobrze. Dzięki temu strategie te będą łatwiejsze do zastosowania, gdy będą potrzebne. Ważne jest również posiadanie więcej niż jednej metody radzenia sobie z lękiem. Czasami zwykła strategia radzenia sobie nie może być zastosowana lub nie pomaga.

Techniki odwracania uwagi: Angażowanie się w czynności, które sprawiają dzieciom przyjemność, może odwrócić ich uwagę od wywołujących niepokój myśli. Mogą one obejmować terapię przez sztukę, muzykoterapię i terapię poprzez zabawę.
Strategie uważności i relaksacji: Twoje dziecko może nauczyć się sposobów na zmniejszenie wpływu stresu i lęku. Przykłady technik relaksacyjnych obejmują głębokie oddychanie, wizualizację z przewodnikiem i rozluźnienie mięśni.
Ćwiczenia umysłowe i fizyczne: Niektóre dzieci znajdują pomoc w praktykach dotyczących umysłu i ciała, takich jak biofeedback, masaż terapeutyczny, joga i ćwiczenia fizyczne. Badania pokazują, że terapie te mogą zmieniać sygnały nerwowe i komunikaty chemiczne w mózgu, pomagając złagodzić niepokój.

Zwróć się do przyjaciół i rodziny: Wsparcie społeczne jest ważne dla pacjentów i rodzin borykających się z poważnymi chorobami. Pomóż dzieciom i nastolatkom utrzymać kontakt z przyjaciółmi i wykonywać zwykłe czynności, które sprawiają im przyjemność.

Rozważ grupy wsparcia: Pacjenci i rodziny często uważają, że łatwiej jest dzielić się swoimi doświadczeniami z kimś, kto przeżył podobną sytuację. Dołączenie do grupy wsparcia, udział w zajęciach grupowych lub nawiązanie nowych znajomości w szpitalu może zapewnić pacjentom bezpieczne miejsce, w którym mogą porozmawiać o swoich obawach i znaleźć sposoby radzenia sobie z nimi.

Radź sobie z własnym niepokojem i stresem: Zachowaj spokój, gdy Twoje dziecko jest niespokojne. Dzieci wyczuwają nastroje osób z ich otoczenia. Uczą się również strategii radzenia sobie, obserwując innych. Rodzice i opiekunowie muszą dbać o swoje zdrowie psychiczne. Znajdź sposoby radzenia sobie z własnym niepokojem, aby Twoje dziecko wiedziało, że ono też może to zrobić.

Zachęcaj dziecko do stawiania czoła swoim lękom: Dzieci i nastolatkowie cierpiący na zaburzenia lękowe często unikają sytuacji, których się boją. Na początku może to zmniejszyć ich niepokój. Jednak z czasem unikanie takich sytuacji przyczynia się do utrzymania lub nawet pogłębienia lęku. Chwal dziecko za pokonanie trudnej sytuacji.

Zapewnij dziecku bezpieczeństwo, unikając nadopiekuńczości: Rodzice chcą chronić swoje dzieci przed krzywdą fizyczną i emocjonalną. Zaproponuj dziecku odpowiednie dla jego wieku sposoby na osiągnięcie niezależności. Pomaga to dzieciom rozwinąć wiarę we własne możliwości rozwiązywania problemów.

Jeśli objawy lęku nasilają się, poszukaj pomocy dla dziecka lub dla siebie: Potrzeby medyczne są często najważniejszym problemem, gdy dziecko jest poważnie chore. Jednak lęk może mieć negatywny wpływ na zdrowie fizyczne i wyniki leczenia. Proszenie o pomoc nie jest oznaką słabości. Porozmawiaj ze swoim zespołem opiekującym się dzieckiem lub specjalistą ds. zdrowia psychicznego.

Pytania do zespołu opiekującego się dzieckiem dotyczące lęku

Na jakie objawy lęku powinienem zwracać uwagę u mojego dziecka?
W jaki sposób mogę pomóc dziecku radzić sobie z lękiem?
Kiedy należy zgłosić się do specjalisty ds. zdrowia psychicznego?
Jakie są zalecane metody leczenia lęku?
Jakie strategie radzenia sobie z lękiem możemy stosować?

Najważniejsze informacje o lęku

To normalne, że dzieci i nastolatki odczuwają niepokój w odpowiedzi na stresującą sytuację.
Jeśli lęk Twojego dziecka nasila się, zakłóca codzienne czynności lub relacje lub utrzymuje się po zakończeniu stresującego wydarzenia, może to oznaczać, że dziecko cierpi na zaburzenia lękowe wymagające leczenia.
Leczenie zaburzeń lękowych może obejmować terapię i leki.
Inne sposoby pomocy dziecku w radzeniu sobie z lękiem obejmują otwartą komunikację, poszukiwanie wsparcia społecznego, dbanie o własne zdrowie psychiczne oraz rozwijanie i stosowanie umiejętności radzenia sobie.

Uzyskaj więcej informacji

—
Internetowa platforma informacyjna Together by St. Jude™️ nie promuje stosowania żadnej marki produktów wymienionych w niniejszym artykule .

—
Data aktualizacji: listopad 2023 r.

Powiązane treści

Usługi psychologiczne i w zakresie zdrowia psychicznego
Psychologowie i inni specjaliści zajmujący się zdrowiem psychicznym mogą pomóc dziecku dostosować się do poważnej choroby. Dowiedz się, w jaki sposób usługi psychologiczne i usługi związane ze zdrowiem psychicznym mogą być pomocne.
Oczekiwanie na wyniki badań: Jak radzić sobie z niepokojem związanym z badaniami (ang. scanxiety)
Wiele osób twierdzi, że oczekiwanie na wyniki badań jest jednym z najbardziej stresujących elementów procesu diagnostycznego. Dowiedz się, jak radzić sobie z oczekiwaniem na wyniki badań.