Żałoba to reakcja na śmierć bliskiej osoby. Może to być rodzic, brat lub siostra, kuzyn, przyjaciel, opiekun lub inna bliska osoba. Uczucie żałoby to naturalne reakcje emocjonalne na stratę.
Żałoba wygląda inaczej u każdego dziecka. Niektóre dzielą się swoimi uczuciami. Inne je skrywają. Oba te sposoby przeżywania żałoby są powszechne.
Żałoba może zmieniać się z czasem. Może pojawiać się i znikać falami. Najbardziej pomaga obecność troskliwych dorosłych, którzy słuchają, oferują wsparcie i koncentrują się na dziecku.
Jak żałoba wpływa na dzieci
Żałoba może wpływać na ciało, myśli i emocje. Dzieci mogą odczuwać smutek, złość, strach lub dezorientację. Niektóre mają poczucie winy. Inne czują emocjonalne odrętwienie.
Każde dziecko radzi sobie z żałobą na swój własny sposób. Sposób radzenia sobie z żałobą może zmieniać się w ciągu dnia.
Kiedy dzieci przeżywają żałobę, mogą:
- płakać lub wydawać się smutne,
- zachowywać się niewłaściwie lub łamać zasady,
- wycofywać się lub chcieć być same,
- mieć problemy ze snem,
- mieć koszmary senne,
- jeść więcej lub mniej niż zwykle,
- mieć bóle brzucha, głowy lub inne bóle ciała,
- okazywać niewiele uczuć lub wcale,
- bawić się lub śmiać, aby zrobić sobie przerwę
Rozmawianie o śmierci
Rozmowa o śmierci z dziećmi może być trudna. To, co dziecko rozumie, zależy od jego wieku, rozwoju i doświadczeń. Jego pytania i potrzeby prawdopodobnie będą się zmieniać z czasem.
Dzieci często przyswajają informacje stopniowo. Mogą zadać pytanie, a potem się bawić. Robienie sobie przerw w żałobie to powszechny i zdrowy sposób radzenia sobie z nią.
Aby pomóc dzieciom w żałobie:
- używaj jasnych, prostych słów, takich jak „umarł” zamiast „odszedł”,
- wyjaśnij, że śmierć oznacza, że ciało już nie działa i nie może wrócić,
- unikaj zwrotów, które mogą prowadzić do dezorientacji lub wywołać strach,
- przekazuj niewielkie ilości informacji na raz,
- sprawdź, co rozumieją,
- daj przestrzeń, jeśli nie chcą rozmawiać,
- nazwij uczucia,
- pokaż, że wszystkie uczucia są w porządku.
Strategie pomagające dzieciom radzić sobie z żałobą
Dzieci czują się bezpieczniej, wiedząc, czego się spodziewać i kto się nimi zaopiekuje. Niektóre dzieci mówią o swoich uczuciach. Inne okazują je poprzez działanie lub zabawę.
Przygotuj dziecko na to, co się wydarzy
- Wyjaśnij mu wydarzenia takie jak pogrzeby czy nabożeństwa żałobne, zanim się odbędą.
- Porozmawiaj z nim o tym, kto się nim zaopiekuje i co może zobaczyć.
- Zapewnij je, że codzienne czynności, takie jak posiłki, szkoła i pora snu, pozostaną w miarę możliwości normalne.
Pomóż dziecku wyrażać uczucia
- Zachęcaj do rysowania, pisania lub rozmowy z zaufaną osobą dorosłą.
- Daj mu znać, że jego uczucia są normalne.
- Dziel się swoimi uczuciami w zdrowy sposób. Pokaż mu, że smutek, złość i dezorientacja są w porządku.
- Pomóż mu radzić sobie z poczuciem winy. Zapewnij je, że śmierć nie była jego winą.
- Przypomnij mu, że osoba dorosła będzie się nim opiekować i chronić go.
Pomóż dziecku zrozumieć śmierć i stratę
- Odpowiadaj szczerze na pytania. Możesz powiedzieć: „Nie wiem”.
- Wyjaśnij, co dzieje się po śmierci, w sposób zgodny z przekonaniami rodziny.
- Zapytaj, co myślą. Delikatnie wyjaśnij kwestie, których dziecko nie rozumie.
- Używaj jasnych, prostych słów, mówiąc o ponownym spotkaniu z bliską osobą.
Pomóż dziecku pamiętać i pielęgnować więź ze zmarłym
- Podziel się historiami i wspomnieniami o życiu bliskiej osoby.
- Zachęć je do podzielenia się sposobami na upamiętnienie bliskiej osoby.
- Znajdź specjalne aktywności, przedmioty lub rytuały, aby uczcić pamięć bliskiej osoby.
Wspieraj dziecko w jego drodze
- Powiedz mu, że żałoba może być trudna.
- Zapewnij je, że nie jest samo.
- Zachęcaj je do zadawania pytań. Poczekaj, aż będzie gotowe do rozmowy.
- Powiedz mu, że dzielenie się swoimi uczuciami w zdrowy sposób może pomóc mu poczuć się lepiej.
Projekty pomagające dzieciom przeżywać żałobę i zachować pamięć o zmarłym.
Wspólne działania, mające na celu upamiętnienie bliskiej osoby, mogą przynieść ukojenie. Takie chwile pomagają dzieciom poczuć bliskość i więź. Niektóre dzieci mogą mieć pomysły, którymi chcą się podzielić.
Aby wspierać dzieci, rodziny mogą:
- Założyć księgę wspomnień z cytatami, opowiadaniami, rysunkami lub zdjęciami
- Stworzyć książkę z ulubionymi wspomnieniami
- Napisać wiersz, list lub piosenkę
- Prowadzić dziennik, aby dzielić się myślami i uczuciami
- Posadzić drzewo lub kwiaty ku pamięci bliskiej osoby
- Wybrać wyjątkową pamiątkę, którą zachowacie i o którą będziecie dbać
Kiedy szukać pomocy dla dziecka w żałobie
Każde dziecko przeżywa żałobę inaczej. Zmiany w uczuciach i zachowaniu są częste po śmierci bliskiej osoby. Niektóre dzieci potrzebują dodatkowego wsparcia.
Możesz chcieć zwrócić się o pomoc, jeśli dziecko:
- czuje się bardzo smutne, rozgniewane lub zmartwione przez większość dnia przez wiele tygodni
- ma problemy ze snem lub jedzeniem, które nie ustępują
- unika rodziny, przyjaciół lub zajęć, które kiedyś sprawiały mu przyjemność
- wykazuje ciągłe problemy z zachowaniem w domu lub szkole
- mówi o poczuciu bezwartościowości
- obwinia się za śmierć
- ma częste bóle głowy lub brzucha bez wyraźnej przyczyny
- mówi, że chce umrzeć lub być z osobą, która zmarła
- przez długi czas zachowuje się jak dziecko znacznie młodsze, niż wskazywałby na to jego wiek
W skład zespołu zapewniającego opiekę, który może pomóc, wchodzą:
- pediatra lub osoba sprawująca podstawową opiekę zdrowotną
- doradca szkolny, pracownik socjalny lub specjalista ds. dziecka
- specjalista ds. zdrowia psychicznego, który ma doświadczenie we wspieraniu dzieci w żałobie
Uzyskaj więcej informacji
